نظامی

 

نظامی گنجوی

جمال‌الدین ابومحمد الیاس بن یوسف نظامی معروف به نظامی گنجوی (حدود ۵۳۷ تا ۶۰۸ ه‍.ق) بزرگ‌ترین داستان سرای ایرانی منظومه‌های حماسی عاشقانه به زبان فارسی است که سبک داستان محاوره‌ای را وارد ادبیات داستانی منظوم فارسی کرد.

زادگاه و کودکی

حکیم نظامی گنجوی

نام پدرش یوسف و نام مادرش رئیسه بود. نام جدش «ذکی» و نام جد اعلایش «موید» بوده است. به روایتی زادگاه نظامی شهر گنجه (واقع در جمهوری آذربایجانکنونی) بوده‌است اگر چه برخی منابع نیز او را اهل تفرش (در استان مرکزی ایران) دانسته‌اند.[۱]از جملهٔ دلایل تفرشی دانستن او این بیت از اشعار خود او در اقبالنامهمی‌باشد:

به تفرش دهی هست «تا» نامِ او

نظامی از آنجا شده نامجو

ادعای تفرشی بودن نظامی با شعری از شیخ بهایینیز تقویت شده‌است. آنجا که دربارهٔ او می‌گوید:

ز اهل تفرش است آن گوهر پاک

ولی در گنجه چون گنج است در خاک

این موضوع با تکیه بر اینکه پدرش زادهٔتفرشو مادرش نیز کرد ایرانی بوده‌است تقویت شده‌است.[۲]وی در سنین کم یتیم شد و دایی‌اش، بزرگش نمود.

ازدواج

برگی از خمسهٔ نظامی، مربوط به ۱۵۴۸ میلادی که در شیراز نگهداری می‌شود.

نظامی سه بار ازدواج کرد . همسر نخستش آفاق ، کنیزی بود که فخرالدین بهرامشاهحاکم دربند به عنوان هدیه‌ای برایش فرستاده بود. آفاق اولین و محبوبترین زن نظامی بود . تنها پسر نظامی، محمد از آفاق بود. وقتی نظامی سرودن خسرو و شیرینرا به پایان رساند آفاق از دنیا رفت . در آن زمان محمد هفت سال بیشتر نداشت.

عجیب است که دو همسر دیگر نظامی نیز در سنین جوانی فوت کردند و مرگ هر کدام پس از اتمام یکی از آثار او اتفاق می‌افتاد.

تحصیلات

نظامی مانند اغلب اساتید باستان از تمام علوم عقلیو نقلیبهره‌مند و در علوم ادبی و عربی کامل عیار و در وادی عرفانو سیر و سلوک راهنمای بزرگ و در عقاید و اخلاق ستوده پایبند و استوار و سرمشق فرزندان بشر بوده و در فنون حکمتاز طبیعی و الهی و ریاضی دست داشته‌است.

اخلاق

در پاکی اخلاق و تقوی، نظیر حکیم نظامی را در میان تمام شعرای عالم نمی‌توان پیدا کرد. در تمام دیوان وی یک لفظ رکیک و یک سخن زشت پیدا نمی‌شود و یک بیت هجو از اول تا آخر زندگی بر زبانش جاری نشده‌است. از استاد بزرگ گنجه شش گنجینه در پنج بحر مثنویجهان را یادگار است که مورد تقلید شاعران زیادی قرار گرفته‌است، ولی هیچکدام از آنان نتوانسته‌اند آنطور که باید و شاید از عهده تقلید برآیند. این شش دفتر عبارت‌اند از:

مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، شرفنامهو اقبالنامهکه همگی نشان دهنده هنر سخنوری و بلاغت گوینده توانا آن منظومه هاست....

سبک نظامی

/ 0 نظر / 5 بازدید