آسیب های ورزشی

مقدمه

تربیت بدنی و فعالیتهای تفریحی از اجزای اصلی زندگی و ساختار جوامع نوین هستند, به همین دلیل آسیبهای ورزشی که در حین تمرینهای آماده‌سازی یا مسابقه واقعی پدید می‌آیند، اجتناب‌ناپذیر و فراوان می‌باشند. مطالعه، تشخیص و درمان آسیبها و جراحات مذکور باعث پیدایش رشته چند گرایشی و جامع پزشکی ورزشی شده است، که پزشکان، فیزیوتراپیست‌ها و سایر شاغلان حِرف وابسته را دربر می‌گیرد.

بروز آسیبهای ورزشی در ورزشکاران حرفه‌ای رو به افزایش است و در میان ورزشکاران غیر حرفه‌ای نیز به علت اصرار و تاکید مداوم بر زیبایی و تناسب اندام و پیشگیری از بیماریهای قبلی عروقی، که به تمرینات سنگین و تحمل فشارهای سخت و اغلب ناصحیح می‌انجامد، رو به ازدیاد می‌باشد. علاوه بر سن، جنس و وضعیت جسمانی فرد،‌نوع رشته ورزشی نیز می‌تواند در بروز و شدت جراحات سهیم باشد. به عبارت‌کلی, آسیب ورزشی، به آسیبی اطلاق می شود که در اثر ورزش یا فعالیتهای بدنی مشابه ایجاد می‌گردد و شخص را از کار فعالیت تمرینی یا شرکت در مسابقه در روز بعد از جراحت باز می‌دارد و یا هر‌گونه آسیبی که نیازمند مراقبت پزشکی باشد.

آسیبهای ورزشی ممکن است حاد یا مزمن باشند. آسیب ورزشی حاد ناشی از ماکروتراما و آسیب ورزشی مزمن‌ ناشی‌ ‌از ‌میکروتراما ‌می‌باشند(5). آسیبهای ماکروترامایی، آنهایی هستند که در اثر ترومای ناگهانی مستقیم و یا غیر مستقیم موجب جراحات آنی شدیدی، از جمله‌ پیچ‌خوردگی، ‌کشیدگی، ‌‌در‌رفتگی‌ و ‌‌شکستگی‌ ساختمانهای‌مختلف می‌شوند. دسته آسیبهای میکروترامایی در مجموع به سندرم‌های فعالیت مفرط و نادرست اطلاق می‌گردد و امروزه در کودکان نیز به اندازه بزرگسالان شایع است. این آسیبها، مشکلات درازمدت و دیرپا یا عود کننده عضلانی اسکلتی هستند که در پی ضربه یا جراحت حاد به وجود نیامده‌اند.

آسیبهای ورزشی, دستگاه عضلانی اسکلتی را بیش از سایر دستگاههای بدن گرفتار می‌کنند. به طور کلی دستگاه عضلانی اسکلتی را به دو قسمت اندامهای تحتانی و فوقانی تقسیم می‌نمایند. آسیبهای اندامهای تحتانی، در مجموع بیشتر هستند و در افراد بالغ، مفصل زانو شایعترین نقطه آناتومیکی است که گرفتار می‌شود. در ورزشهایی که با اندام فوقانی سر و کار دارند، شانه به علت دامنه حرکتی گسترده و پایداری ذاتی بسیار کم، کانون اصلی آسیبهای ورزشی می‌باشد.

ورزش عامل 12% از کل آسیبهای فک و صورت می‌باشد. شکستگیهای فک و گونه در ورزشهای تماسی (نظیر مشت‌زنی، کشتی و ...) شایعتر هستند. با وجود استفاده گسترده از وسایل پیشرفته محافظ مثل کلاه‌خود، ماسک صورت, سپر چشم و محافظ‌ دهان که بروز آسیب در ناحیه سر و صورت را کاهش می‌دهند، وقوع شایع آسیبهای بزرگ و کوچک در ساختمانهای حساس این ناحیه آناتومیکی به هیچ وجه از بین نرفته است. در حقیقت مشکل آنجاست که بهبود وسایل و شیوه‌های حفاظتی سر و صورت در برخی از ورزشها به ورزشکاران احساس کاذب آسیب‌ناپذیری بخشیده است و موجب بازی بی‌پروا و خطرناکتر و انتقال محل آسیب از صورت به دستگاه اعصاب مرکزی و نخاع شده است.‌ با این حال بسیاری از ورزشکاران به ورزشهایی می‌پردازند که محافظت صورت در آنها متداول نبوده و یا دست کم کامل نیست (مثل کشتی که در ایران جایگاه ویژه‌ای دارد) و به همین دلیل، احتمال آسیبهای فک و صورت وجود دارد.

هدف از این مطالعه بررسی آسیبهای ورزشی فک و صورت ورزشکاران مختلف در ایران و نیز شناسایی مهمترین ورزشهایی است که موجب این آسیبها هستند تا بتوان با تکیه بر نتایج بدست آمده در جهت پیشگیری این صدمات و تجهیز و آموزش کادر درمانی ورزشی و اصلاح روشهای آن، اقدامات لازم انجام گیرد.

بررسی فراوانی موارد آسیبهای فک و صورت در ورزشکاران عضو فدراسیونهای مختلف ورزشی در ایران در سالهای 1377 تا 1380

روش بررسی

مطالعه حاضر از نوع توصیفی گذشته‌نگر است که از طریق بررسی پرونده‌های پزشکی ورزشکاران در فدراسیون پزشکی سازمان تربیت بدنی جمهوری اسلامی ایران انجام شده است. پرونده آسیبهای ورزشی که بر مبنای اطلاعات ارسالی از 26 هیئت پزشکی مستقر در استانهای کشور و به منظور پوشش بیمه حوادث همه ورزشکاران زیر نظر 37 فدراسیون ورزشی (اعم از حرفه‌ای و غیر حرفه‌ای) تشکیل شده، در اصل فقط آسیبهای ماکروترامایی را در بر گرفته و ثبت می‌کند، چون هیچ نظام هماهنگ و جامعی برای تشخیص و تدبیر آسیبهای مزمن، که بسیار شایعتر و
آزار دهنده‌تر هستند، در ایران وجود ندارد. جالب آن است که در پرونده‌های مذکور سن ورزشکار آسیب‌دیده قید نشده بود و فقط نوع آسیب، جنس ورزشکار (زن یا مرد)، نوع ورزش، تاریخ و تعداد و محل آسیب‌دیدگی هر فرد بر روی برگه‌های مخصوصی که بر همین اساس تهیه شده بودند، ثبت شده بود. پس از بازخوانی پرونده‌ها، اطلاعات فوق استخراج و جدول‌بندی گردید.

طبقه‌بندی جهانی ورزشها بر طبق استاندارد پزشکی ورزشی در جدول 1 ارائه شده است. لازم به ذکر است که بیشترین صدمات ورزشی در ورزشهای تماسی و سپس در تماس محدود و در نهایت در ورزشهای غیر تماسی ایجاد می‌شوند.

باتوجه به اینکه نوع صدمات فک و صورت که در پرونده‌های پزشکی ورزشکاران ثبت می‌شود بر اساس طبقه‌بندی این آسیبها در فدراسیون پزشکی ایران می‌باشد، لذا این طبقه‌بندی در جدول 2 نشان داده شده است.

 

یافته‌ها

بررسی پرونده پزشکی ورزشکاران از آذرماه 1377 تا آذر 1380 نشان می‌دهد که رویهمرفته آسیبهای فکی, صورتی 74/18% کل آسیبهای ورزشی را تشکیل می‌دهد.

 

همچنین کل موارد آسیبهای فکی, صورتی گزارش شده در ورزشکاران مرد 642 مورد و در ورزشکاران زن 24 مورد می‌باشد (نمودار 1).

همچنان ‌که ‌در جدول ‌3 مشاهده می‌شود در ورزشکاران مرد، ورزش فوتبال بیشترین عامل ایجاد کننده صدمات فک و صورت می‌باشد و نیز کوهنوردی و اسکی هر دو کمترین نقش را در ایجاد این صدمات بر‌عهده دارند.

جدول 1- طبقه بندی ورزشها برطبق استاندارد پزشکی ورزشی

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 2- طبقهبندی آسیبهای ورزشی بر حسب محل آناتومیکی سر و صورت در فدراسیون پزشکی ایران

نمودار 1 مقایسه تعداد موارد صدمات ورزشی فک و صورت در ورزشکاران زن و مرد (1377-1380)

در مورد ورزشکاران زن، ورزش کاراته مهمترین ورزش ایجاد کننده صدمات فک و صورت و شیرجه، کوهنوردی و اسکی ورزشهایی هستند که کمترین حوادث فک و صورت را به دنبال داشته‌اند. جدول 4 ارتباط آسیبهای فک وصورت و نوع ورزش را در ورزشکاران زن نشان می‌دهد.

در ورزشکاران مرد شکستگی بینی بیشترین صدمه فک و صورت ورزشی را تشکیل می‌دهد, در حالی که شکستگی گونه‌کمترین صدمه از این نوع می‌باشد. جدول 5 بیانگر فراوانی این صدمات می‌باشد.

در ورزشکاران زن نیز شکستگی بینی بیشترین صدمه و آسیب پیشانی, سر و پارگی ابرو و لب کمترین صدمه را تشکیل می‌دهند.

همچنین در نمودار 2 مقایسه صدمات ورزشی فک و صورت و در نمودار 3 توزیع این صدمات در ورزشکاران مرد و زن به تفکیک عضو نمایش داده شده است.

 

جدول 3- توزیع آسیبهای گزارش شده بر حسب نوع ورزش در ورزشکاران مرد

جدول 4- توزیع آسیبهای گزارش شده بر حسب نوع ورزش در ورزشکاران زن

جدول 5-توزیع آسیبهای گزارش شده بر حسب عضو و ناحیه آناتومیکی در ورزشکاران مرد

جدول 6- فراوانی و درصد آسیبهای گزارش شده بر حسب عضو و ناحیه آناتومیکی در ورزشکاران زن

نمودار 2 مقایسه صدمات ورزشی فک و صورت در ورزشهایی که مردان و زنان در آن سهیم میباشند

نمودار 3 توزیع صدمات فک و صورت در ورزشکاران مرد و زن به تفکیک عضو درگیر

 

بحث

بروز آسیبهای ورزشی فک و صورت همچنان‌که ذکر شد 74/18% از کل آسیبهای ورزشی در ایران را تشکیل می‌دهد, در حالی که این رقم در تحقیق Fasola  و همکاران 3/16% می‌باشد. (تحقیق فوق در کشور نیجریه انجام شده است)(8).

همچنین در تحقیقات Maladiere و همکارانش در پاریس این رقم 2/15% می‌باشد(4), و در ایتالیا نیز تحقیقات مشابهی انجام شده است و بروز آسیبهای ورزشی فک و صورت 5/17% از کل آسیبهای‌ورزشی را تشکیل‌می‌دهد(6).

در این تحقیق, موارد آسیبهای فک وصورت در ورزشکاران مرد 7/26 برابر بانوان ورزشکار می‌باشد (ورزشکاران مرد 642 مورد آسیب فک و صورت و بانوان ورزشکار 24 مورد از این آسیب را داشته‌اند). در حالی که موارد آسیبهای فک و صورت در ورزشکاران مرد 6/5 برابر زنان ورزشکار در ایتالیا گزارش شده است(6), حال آنکه  در فرانسه آسیبهای فک و صورت ورزشکاران مرد 6/7 برابر بانوان ورزشکار است(4). علت اختلاف رقم فوق در ایران با کشورهای اروپایی قطعاً وابسته به امکانات ورزشی برای بانوان در ایران و نیز میزان ورزشکاران مرد و زن در ایران می‌باشد. محدودیت ورزشگاههای سرپوشیده‌، نبودن تیم‌های ورزشی حرفه‌ای بانوان, عدم وجود بانوان ورزشکار در برخی رشته‌ها مثل کشتی و هاکی و بالاخره مسائل اجتماعی و نوع زندگی بانوان ایرانی سبب اختلاف بین تعداد ورزشکاران مرد و زن در ایران با اروپا و بالطبع اختلاف زیاد در آسیبهای ورزشی فک و صورت می‌گردد.

 

فوتبال بزرگترین عامل ایجاد آسیبهای فک و صورت در ایران می‌باشد(3/32%). در حالی که در ژاپن ورزش را گبی مقام اول را دارد(9). در فرانسه نیز فوتبال عامل 25% از صدمات ورزشی فک و صورت را تشکیل می‌دهد(4).

همچنین کاراته در بانوان ورزشکار ایران مهمترین عامل آسیبهای فک و صورت می‌باشد(6/41%). حال آنکه در ایرلند شمالی ورزش فوتبال در بانوان مهمترین عامل به‌شمار می‌رود(1), در آمریکا ورزشهایی رزمی با 5/32% مقام اول را دارا می‌باشند(5). چنین تفاوتهایی را می‌توان ناشی از تفاوت محبوبیت رشته‌های ورزشی مختلف در بین مردان و زنان کشورهای گوناگون دانست.

/ 0 نظر / 13 بازدید