پسماند

پسماندها:

 

پسماند عبارتست از مواد جامع و مایع(غیر از فاضلاب) که به طور مستقیم یا غیر مستقیم حاصل فعالیت انسان بوده و از نظر تولید کننده زائد تلقی می شود.

پساب عبارتست از هر آنچه که در طول فرآیند تولید به غیر از محصول به عنوان محصول جانبی بدست کمی آید و قابل بازیافت و استفاده واحد تولید نمی باشد و غالبا" به دور ریخته می شود (یا مورد استفاده واحدهای تولیدی دیگر قرار می گیرد)پساب گفته می شود.

پسماندها به پنج گروه تقسیم می شوند:

1-  پسماندهای عادی: به کلیه پسماندهائی گفته می شود که به صورت معمول از فعالیتهای روزمره انسانها در شهرها،روستاها و خارج از آنها تولید می شود. از قبیل زباله های خانگی و نخاله های ساختمانی

2-  پسماندهای پزشکی: به پسماندهای عفونی و زیان آور ناشی از بیمارستانها،مرکز بهداشتی،درمانی،آزمایشگاههای تشخیص طبی و سایر مراکز مشابه گفته می شود. سایر پسماندهای خطرناک بیمارستانی از شمول این تعریف خارج است.

3-  پسماندهای ویژه: به کلیه پسماندهائی گفته می شود که به دلایل بالا بودن حداقل یکی از خواص خطرناک از قبیل سمیت،بیماری زائی،قابلیت انفجار یا اشتعال،خورندگی و مشابه آن به مراقبت ویژه نیاز داشته باشد و آن دسته از پسماندهای پزشکی و نیز بخشی از پسماندهای عادی،صنعتی،کشاورزی که نیاز به مدیریت خاص دارند.

4-  پسماندهای کشاورزی: به پسماندهای ناشی از فعالیتهای تولیدی در بخش کشاورزی گفته می شود از قبیل فضولات،لاشه حیوانات(دام و طیور و آبزیان) محصولات کشاورزی فاسد یا غیر قابل مصرف.

5-  پسماندهای صنعتی: به کلیه پسماندهای ناشی از فعالیتهای صنعتی و معدنی و پسماندهای پالایشگاهی صنایع گاز،نفت،پتروشیمی و نیروگاهی و امثال آن گفته می شود. از قبیل براده ها،سرریز ها و لجنهای صنعتی.

 

 

مدیریت پسماند:

عبارتست از برنامه ریزی ،ساماندهی،مراقبت و عملیات اجرائی مربوط به تولید،جمع آوری،ذخیره سازی،حمل و نقل،بازیافت ، پردازش و دفع پسماندها و همچنین آموزش و اطلاع رسانی در زمینه پسماندها.

روند رو به گسترش تولید پسماند ها از یک سو و فقدان استراتژی و قانونمندی لازم برای مدیریت این مواد از سوی دیگر بسیاری از مناطق کشور را با مشکلات جدی مواجه کرده است و لطمات و خطرات زیست محیطی زیادی به همراه داشته است.

صرف نظر از مدیریت اجرائی پسماندها در داخل شهرها که نسبتا" مطلوب انجام می شود در بیشتر موارد دفع آنها  با مشکل مواجه بوده و سایر پسماندها در بسیاری از موارد ، به شکلی مدیریت می گردد که موجبات آلودگی محیط زیست شده و اکوسیستم های طبیعی و سلامت انسانها با لطمات فراوانی مواجه شده است.

یکی از بزرگترین مشکلات مدیریت پسماندها است. مدیریت پسماندها آئین نامه دارد اما متاسفانه سازمان یا ارگان متولی انجام ندارد . سرمایه گذاری در این بخش هم بخاطر اینکه حمایتهای لازم انجام نشده است ، البته بخش های خصوصی که ریسک سرمایه گذاری را پذیرفته اند در این راه موفق بوده اند . در حال حاضر پسماندهای صنعتی و یا شیمیائی یا به صورت غیر اصولی سوزانده می شوند یا وارد آب و خاک شده و بدین ترتیب منابع آبی و خاکی مار ا آلوده می کنند. از نظر مدیریت دولت بایستی حمایت کند. در واحدهای بازیافت پسماندها نیروی انسانی زیادی جذب و مشغول به کار خواهند شد. هم اینکه معضلات زیست محیطی کم شده و سلامت محیط تضمین می شود. تعداد افرادی که در این زمینه کار می کنند بسیار محدود است . ولی افق چشم انداز افق روشنی است . بر اساس کنوانسیون بازل می توان به کشورهای حاشیه کشورمان خدمات ارائه دهیم.یکی از چالشهای عمده زیست محیطی در زنجیره صنعت نفت در سطح جهان، مدیریت پسماندهای سمی نظیر هیدروکربنهای کلردار است که چون به دلیل غیر قابل تجزیه بودن(Non-Degradable) می توانند تا بیش از سی سال در طبیعت باقی بمانند و روشهای امحاء مناسبی نیز تاکنون برای مدیریت آنها طراحی و تعریف نگردیده است، لذا از جنبه های زیست محیطی بسیار نامطلوب به شمار می آیند.

با توجه به فعالیت دو واحد پتروشیمی آبادان و بندر امام در زمینه تولید PVC  و تولید روزانه بیش از 30 تن ضایعات سمی (Waste Liquid) که با بهره برداری از سه واحد جدید، پتروشیمی غدیر،اروند و هگمتانه، حجم بسیار وسیعی از آن تولید خواهد شد.

با توجه به این که واحدهای تولیدی مجتمع ها،پالایشگاهها و صنایع مختلف شیمیائی در کنار تولید محصولات اصلی به ناچار محصولات جانبی یا ضایعاتی را که نتیجه واکنشهای شیمیائی می باشد تولید می نمایند و گاها" حجم این محصولات ناخواسته بیش از ظرفیت تولید اصلی واحد صنعتی می باشد. از بین بردن یا ذخیره سازی این مواد علاوه بر معضلات زیست محیطی متحمل هزینه های زیادی خواهد شد.

هم اکنون PVC ها و ضایعات ناشی از فرآیند تولید آنها به عنوان یکی از مخرب ترین و خطرناکترین پسماندها به شمار می روند. از طرفی مدیریت بر امحاء اینگونه پسماندها کاری دشوار بوده و هم اکنون غالبا"‌به صورت نامناسبی صورت می گیرد . این وضعیت موجب گردیده تا با آزاد شدن این مواد در طبیعت صدمات بسیار زیادی بر سلامت محیط زیست وارد آید.

تنها یک واحد به نام پتروشیمی فریمان که در مرحله طرح است توانسته با انجام ابداعات فنی متناسب، توان تبدیل ضایعات مذکور را به مواد با ارزشی همچون کلروفرم،تری کلرواتیلن،تتراکلرید کربن،اتیلن دی کلراید و اسید کلریدریک بدست آورده است.

همچنین برخی از این مواد می توانند به محصولات با ارزش تبدیل گردند و بدین لحاظ به عنوان ماده اولیه ارزان قیمت ارزش مطالعه و سرمایه گذاری خواهند داشت. در این راستا مطالعه ضایعات و دور ریزهای برخی از مجتمع های پترو شیمی به منظور استفاده بهینه از این مواد آغاز گردیده است.

اطلاعات ارائه شده در این گزارش شامل ضایعات و دورریزهائی می باشد که:

1-    فاقد متقاضی در حال حاضر می باشند.

2-    از نظر آنالیز تا حدی شناخته شده می باشند.

3-    ظرفیت تولید آنها ارزش مطالعه و سرمایه گذاری دارد.

4-    در طی فرآیند تولید محصول اصلی، تولید آنها نیز تکرار پذیر می باشد.

5-    مجتمع ها برنامه مشخصی برای استفاده از ضایعات فوق را ندارند.

از حدود 40 سال پیش پلاستیک های پلی وینیل کلراید(PVC) تبدیل به اصلی ترین ماده ساختمانی مواد شدند و سایه قدرتمند فواید بی شماری خود را بر روی این کره خاکی گسترانیدند و هوا،آب،انسان،حیوان،گیاه،خاک و زمین را تحت تاثیر خود قرار دارند. (PVC) ماده اصلی تولید انواع پلاستیک ها و مورد استفاده پتروشیمی هاست.

پس از تقطیر و پالایش نفت و جداسازی هیدروکربنهای موجود در نفت همانند اتیلن(CH2-CH2) محصولات روانه پتروشیمی ها شده و ضمن ترکیب با مواد خام دیگری در ابتداء اتیلن دی کلراید(EDC) تولید و سپس وینیل کراید مونومر (VCM) حاصل می شود. VCM پایه تولید PVC  است.

در یک واحد پلی مریزاسیون VCM  به  PVC تبدیل می شود. سپس PVC  برای تهیه انواع پلاستیک ها و دیگر لوازم به واحدهای اختصاصی انتقال داده شده و آنچه را که امروزه مستقیم یا غیر مستقیم استفاده می کنیم حاصل می شود.

افزایش بی رویه واحدهای تولید PVC/VCM  در ابتداء برای انسان به تنها خوشایند بود بلکه باعث غفلت او از تاثیرات این ماده مفید بر سلامت خود شد. پسماندها و پساب های تولیدی در واحدهای PVC و VCM  تبدیل به معضل اصلی پتروشیمی ها شد. در ابتداء با روش های ساده دفع توانستند تا حدودی مشکل را حل نمایند اما تولید سمی ترین و خطرناک ترین گاز به نام دی اکسین (DIOXIN) باعث شد تا توجه بیشتری به نحوه دفع پسماندها شود. راه های مختلفی آزموده شد و راههای متنوعی برای کاهش این ماده مخرب استفاده گشت که در نهایت منجر به کنترل میزان تولید دی اکسین شد اما کاهش میزان دی اکسین باز هم برای این مقطع زمانی مفید خواهد بود و نمی توان نسبت به آینده بی توجه بود.

این ماده سمی نه تنها انسان را تحت تاثیر قرار می دهد بلکه حیوانات و محیط زیست از آن در امان نخواهند بود. کره زمین و محیط زیست بستر اولیه رشد و تکامل بشری است و انسان با الگوپذیری از محیط زندگی خود توانسته است علوم و دانش های زیادی را فرا گیرد و به کمک همین منابع محیط زیستی است که توانسته رفاه را گزینه اصلی معیارهای زندگی خود قرار دهد، اما همین بستر اولیه و ابتدائی در معرض خطرات ناشی از فعالیت های انسان قرار گرفته و در حال نابودی است.

بطور خلاصه همه عوامل تشکیل دهنده و مضر در واحدهای تولیدی PVC/VCM  و روش های کنونی رفع مشکل بیان می گردد.لازم به ذکر است که فقط پسماندها و پساب های تولید شده در واحدهای PVC/VCM مدنظر بوده و دفع زباله های حاصل از محصولات بدست آمده از PVC خود معضل دیگری می باشد.

 

 

/ 0 نظر / 18 بازدید