بیو گرافی وحشی بافقی

زندگینامه

 تولد وحشی گویا در اواسط نیمه اول قرن دهم در بافق که بر سر راه یزد وکرمان واقع است، اتفاق افتاد و چون بافق را گاهی از توابع کرمان و گاه از توابع یزدبه حساب می آورند، وحشی را گاهی یزدی و گاهی کرمانی گفته اند. دوره اول زندگی وحشیدر زادگاهش سپری شد. وحشی در این مدت به جز برادرش در خدمت شرف الدین علی بافقی نیزبه کسب دانش و ادب مشغول بود. وحشی بعد از فراگیری مقدمات علوم ادبی، از بافق بهیزد و از آنچه به کاشان رفت و مدتی را در آن شهر به مکتب داری مشغول بود. بعد ازمدتی، به یزد برگشت و در همانجا ساکن شد و به شعر و مدح پادشاهان ان شهر مشغول بودتا اینکه در سال 991 هجری در گذشت. خانواده وحشی از نظر ثروت، جزو خانواده هایمتوسط بافق بود. برادر بزرگترش، مرادی بافقی هم یکی از شاعران آن عهد بود که تاثیرزیادی در تربیت و آشنایی وحشی با محفل های ادبی داشت، اما پیش از آنکه وحشی در شعربه شهرت برسد در گذشت. وحشی در اشعار خود چند بار نام برادرش را آورده است. وحشیشاعری بلند همت، حساس، وارسته و گوشه گیر بود با وجود اینکه شاعران هم عصر او برایبرخورداری از نعمتهای دربار گورکانی هند، امیران و بزرگان این دولت، به هند مهاجرتمی گردند؛ وحشی نه تنها از ایران بیرون نرفت بلکه حتی از بافق تنها مدتی به کاشانرفت و پس از آن تمام عمرش را در یزد اقامت کرد. او شاعری را تنها برای بیان اندیشهها و احساسات خود به کار می گرفت و نه برای کسب مال و زراندوزی. دوره کمالش درشاعری را در یزد گذراند و برای به دست آوردن روزی خود، تنها رجال و بزرگان یزد وکرمان را مدح کرد. در دیوانش یک قصیده در مدح شاه تهماسب و ماده تاریخی دربارهوفاتش دیده می شود اما حامی واقعی او میرمران، حاکم یزد بود. سیری در اشعار کلیاتوحشی بافقی بیشتر از نه هزار بیت است که شامل قصیده، ترکیب بند ، ترجیع بند، غزل،قطعه، رباعی و مثنوی می شود. ترکیب بند ها و ترجیع بندهایش به خصوص مربع و مسدسآنها، همگی از جمله نظمهای دل انگیز دوره صفوی است. ساقی نامه ی طولانی او که بهشکل ترجیع بند سروده، در نوع خود کم نظیر است که بعد از وحشی توسط شاعران دیگر باهمان وزن و همان مضمون بارها مورد تقلید و جوابگویی قرار گرفت. به همین اندازه مسدسترکیبها و مربع ترکیبهای او در شعر غنایی ارزشمند است و در نهایت زیبایی چنان ساختهشده که کمتر کسی است که تمام یا قسمتی از آن را به خاطر نسپرده باشند. اگر چه وحشیمبتکر این نوع ترکیب بند نیست، اما در این شیوه بر تمام شعرای شعرهای غنایی برتریدارد، به طوری که کسی در مقام استقبال و جوابگویی به آنها برنیامده است. غزلهای اوسرآمد اشعارش است و از نظر ارزش و مقام، جزو رتبه های اول شعر غنایی فارسی است. دراکثر آنها، احساسات و عواطف شدید و درد و تألم درونی شاعر با زبانی ساده و روان ودلپذیر با نیرومندی هر چه تمامتر بیان شده است. مثنویهای وحشی بیشتر به استقبال ودر مقام جوابگویی به نظامی سروده شده است. دو مثنوی او به نامهای ناظر و منظور وفرهاد و شیرین به استقبال خسرو و شیرین نظامی است. مثنوی اول او در 1569 بیت و درسال 996 هجری به پایان رسید. مثنوی دوم او بی شک یکی از شاهکارهای ادبیات دردراماتیک فارسی است که در همان زمان حیات شاعر شهرت بسیار یافت؛ اما وحشی نتوانستبیش از 1070 بیت از آن را بسراید و کار ناتمام او را شاعر معروف قرن سیزدهم هجری،وصال شیرازی با افزودن 1251 بیت به پایان رساند و بعد از وصال، شاعر دیگری به نامصابر، 304 بیت دیگر بر این منظومه افزوده دیگر است. وحشی همچنین مثنوی معروف دیگریبه نام خلد برین دارد که باز هم به پیروی از نظامی و بر وزن مخزن الاسرار است. همچنین از وحشی، مثنویهای کوتاه دیگری در مدح و هجو و مانند آنها باقی مانده کهارزش مثنویهای دیگر او را ندارد. ویژگی سخن وحشی بافقی بی شک یکی از شاعران بارز ونام آور عهد صفوی است که اهمیت او در سبک خاص بیان اوست. مضمونها و ظرایف شاعرانه وبیان احساسات و عواطف و نازک خیالهای او آنچنان با زبانی ساده و روان بیان شده کهگاه آنها را با زبان محاوره بیان می کند و گاهی چنان است که گویی حرفهای روزمره اشرا می زند و همین به شاعری او ارزش و اعتبار فراوان می دهد. او سعی می کند ازاستفاده بیش از حد اختیارات شاعری دوری کند و در عوض کوشش خود را برای بیان اندیشهها و تفکرات عالی خود که بیشتر به همراه احساسات و عواطف گرم است به کار می گیرد. او زبانی ساده و پر از صداقت را بر می گزیند و همین دلیلی است که در عهد خود بهعنوان تواناترین شاعر مکتب وقوع محسوب می شود. در اشعار وحشی، واژه های مشکل وترکیب های عربی بسیار کم دیده می شود؛ اما به جای آن از واژه ها و ترکیب های رایجزمان خود بسیار استفاده کرده است. وحشی همچنین به صنایع و آرایه های لفظی نیز توجهنمی کرد؛ جز آنکه برای استواری کلامش ضروری بوده باشد. گر چه وحشی در مثنویهایشبیشتر از نظامی و در غزل از غزلسرایان نام آور گذشته استقبال می گرد اما خود نیزطبعی مبتکر داشت چنانکه اکثر غزلهای او بعدها توسط شاعران دیگر مورد استقبال واقعشد. نمونه اشعار سپهر قصد من زار ناتوان دارد که بر میان کمر کین ز کهکشان داردجفاى چرخ نه امروز می رود بر من به ما عداوت دیرینه در میان دارد به کنج بی کسى وغربتم من آن مرغى که سنگ تفرقه دورش ز آشیان دارد منم خرابه نشینى که گلخن تابان بهپیش کلبه ى من حکم بوستان دارد منم که سنگ حوادث مدام در دل سخت به قصد سوختنم آتشىنهان دارد کسى که کرد نظر بر رخ خزانى من سرشک دمبدم از دیده ها روان دارد چه سازمآه که از بخت واژگونه من بعکس گشت خواصى که زعفران دارد دلا اگر طلبى سایه ى هماىشرف مشو ملول گرت چرخ ناتوان دارد ز ضعف خویش برآ خوش از آن جهت که هماى ز هر چههست توجه به استخوان دارد گرت دهد به مثل زال چرخ گرده ى مهر چو سگ بر آن ندوى کانترا زیان دارد بدوز دیده ز مکرش که ریزه ى سوزن پى هلاک تو اندر میان نان دارد کسىز معرکه ها سرخ رو برون آید که سینه صاف چو تیغ است و یک زبان دارد چو کلک تیرهنهادى که می شود دو زبان همیشه روسیهى پیش مردمان دارد ز دستبرد اراذل مدام دربنداست چو زر کسى که دل خلق شادمان دارد کسى که مار صفت در طریق آزار است مدام بر سرگنج طرب مکان دارد خود آن که پشت بر اهل زمانه کرد چو ما رخ طلب به ره صاحب الزماندارد شه سریر ولایت محمد بن حسن که حکم بر سر ابناى انس و جان دارد کفش که طعنه بهلطف و سخاى بحر زند دلش که خنده به جود و عطاى کان دارد به یک گداى فرومایه صرف میسازد به یک فقیر تهى کیسه در میان دارد.

 

سیری در اشعار

کلیات وحشی بافقی بیشتر از نه هزار بیت است که شاملقصیده،ترکیببند،ترجیعبند،غزل،قطعه،رباعی ومثنوی می شود.

ترکیببند
ها وترجیعبندهایش به خصوص مربع و مسدس آنها، همگی از جمله نظمهای دل انگیز دوره صفویاست.


ساقی نامه ی طولانی او که به شکل ترجیع بند سروده، درنوع خود کم نظیر است که بعد از وحشی توسط شاعران دیگر با همان وزن و همان مضمونبارها مورد تقلید و جوابگویی قرار گرفت. به همین اندازه مسدس ترکیبها و مربعترکیبهای او در شعر غنایی ارزشمند است و در نهایت زیبایی چنان ساخته شده که کمترکسی است که تمام یا قسمتی از آن را به خاطر نسپرده باشند. اگر چه وحشی مبتکر ایننوع ترکیب بند نیست، اما در این شیوه بر تمام شعرای شعرهای غنایی برتری دارد، بهطوری که کسی در مقام استقبال و جوابگویی به آنها برنیامده است

/ 0 نظر / 12 بازدید