پروژه

زنبور داری

مقدمه

تاریخچه زنبورداری
نقش زنبور عسل درکشاورزی و محیط زیست

اهمیت اقتصادی زنبور عسل

بیماریها و آفات مهم زنبور عسل

تاثیر سموم آفات نباتی در زنبور عسل

ساختار بدن زنبور عسل

ملکه
نژادهای زنبور
برای خیلی ها این سوال پیش می آید که زنبورداری را از کجا باید شروع کرد؟
انتخاب محل زنبورستان

رفتار بازنبورها

زنبورداری در روستا

راهنمای متقاضیان صدورشناسنامه زنبورداری 

 

بسم الله الرحمن الرحیم
و اوحی ربک الی النحل ان اتخذی من الجبال بیوتا ومن الشجر و مما یعرشون.ثم کلی من کل الثمرات فاسلکی سبل ربک ذللا یخرج من بطونهاشراب مختلف الوانه فیه شفاء للناس ان فی ذالک لایه لقوم یتفکرون.(نحل 67-69)


پروردگارت به زنبور الهام کرد که در کوهها و درختان و در آنچه سقف دارند لانه کن، آنگاه از هر میوه ای بخور و راه هموار پروردگارت را بپوی ، و از شکم آنها نوشابه ای که رنگهای مختلف دارد بیرون می آید، که آن باعث درمان مردم است، به راستی در این کار نشانه ای برای اندیشمندان است.



مقدمه

از موقعیکه تاریخ بشریت رقم زده شد،زنبور عسل مورد توجه انسان قرار گرفت.تلاش و تولید این موجود مورد تحسین،زندگیش موردمطالعه و نیش دردناکش موجب وحشت است. زنبور عسل موجودیست که اولین و در مواردی تنها ماده شیرین را در اختیار انسان ها قرار داده است. اولین ماده واترپروف یا غیر قابل نفوذ کردن پارچه باآب(موم)را به بشریت ارزانی داشته اگرچه اهمییت زنبورعسل درگروه افشانی گیاهان زراعتی در قرن گذشته پی برده شد.

طی چند دهه گذشته موج عظیمی از علاقه و توجه دانشمندان به مطالعه زنبور عسل بر خاسته است و از همه مهمتر علاقه متخصصین کشاورزی که گرده افشانی گیاهان زراعی آنها به زنبور عسل وابسته است تا توجه کارشناسان اصلاح نباتات به
خاطر استفاده از زنبور عسل برای دورگ گیری و دقت طبیعی دانان برای دانستن هر چه بیشتر اسرار محیط زیست متغیر است .

ارزش غذایی و دارویی عسل از بدو تاریخ تا کنون مورد توجه خاص بوده است، در حالی که عده ای عقیده دارند که عسل دارای خواص معجزه آسایی است که هنوز بعضی از خواص آن روشن نشده است.

زنبور عسل جزء ردیف بال غشائیان میباشد. این ردیف گروه متنوع و بزرگی از حشرات را تشکیل می دهد. حشره شناسان  تمال میدهند که این دسته از حشرات از مفیدترین ردیف حشرات باشند.

در عین اینکه در این گروه معدودی حشره مخرب و زیان آور یافت می شود، غالب آنها باعث از بین رفتن حشرات زیان آ ور میشود.

عده ای نیز از نظر گرده افشانی و تولید موم و عسل مفید میباشند. اصولاً 4 گونه زنبور عسل شامل زنبور کوجک(a.floria) ، زنبور صخره(a.dorsata) ، رنبور عسل هندی(a.idica) و زنبور عسل  معمولی(a.mellfera) وجود دارد که گونه معمولی گونه ایست که در سراسر دنیاحالت غالب دارد.

اعتقاد بر این است که موطن اصلی زنبور عسل یا اجداد بلا فصل آن جایی در منطقه اوراسیا و احتمالاًجنوب شرقی آسیا یا شمال هندوستان باشد.
نژاد های معروف زنبور عسل معمولی در دنیا شامل گروه های زیر میباشد :
1- نژاد اوراسیایی مثل نژاد های کارینولی ، قفقازی ، مقدونی ، قبرسی ،ایتالیایی، آلمانی، سوری ، قفقازی و ایرانی

2- نژآد آفریقایی مثل نژادهایدماغه امید ، لامارک و صحرایی

زنبور عسل یکی ازحشرات مفید برای انسان است که متعلق به رده دوبالان می‌باشد. زنبور عسل خیلی پیش از انسان در روی زمین بوجود آمده و زندگی می‌کرده است. زنبور عسل حدود 150 میلیون سال قبل وجود داشته و مشغول زاد و ولد بوده است. منتها با این تفاوت که در آن فاقد یک زندگی اجتماعی بوده و مثل خیلی از زنبورهای غیر عسلی امروزی ، زندگی انفرادی داشته و هر زنبور لانه مخصوص بخود را داشته و در آن زندگی می‌کرده است. کندو محلی است که زنبورها در آن تولد یافته ، کار کرده ، خواهران و برادران خود را پرورش داده و مواد غذایی لازمه را در آن انبار و ذخیره می‌کنند. زنبور عسل دارای نژادهای مختلف است و ساختمان بدنی پیچیده‌ای دارند.

 

 

 

تاریخچه زنبور عسل:

قدمت زنبور عسل از 60 تا 150 میلیون سال قبل تخمین زده می شود. و بشر 16-8 هزار سال پیش از میلاد زنبور عسل را می شناخته و از عسل و موم آن استفاده می کرده است. از عسل به عنوان غذای شفابخش در قرآن نام برده شده است و سوره ای به نام سورۀ نحل ( زنبور عسل) نامگذاری شده است .

 

  تاریخچه زنبورداری در ایران

در دورۀ‌ هخامنشیان نگهداری زنبور عسل در ایران رواج داشته و از عسل یک ماده شیرین غذایی و دارویی استفاده می کرده اند.
نگهداری زنبور عسل در اکثر مناطق خوش آب و هوا و مستعد کشور زیاده بوده و هست. آمار سالهای اخیر نشان می دهد که نگهداری کندو های بومی کم کشده وجای خود را به کندوهای مدرن داده است. در حال حاضر در کلیه مناطق ایران به جز مناطقه کویری زنبور داری گسترش دارد.

 

نقش زنبور عسل درکشاورزی و محیط زیست

زنبور عسل در ایران و اکثر کشورها اکثراً به خاطر تولید عسل و احیاناً موم نگهداری می شودو حال آن که در کشورهای اروپایی و آمریکا بخاطر گرده افشانی و استفاده از محصولات زنبور عسل و عوامل فرعی پرورش زنبور عسل است .
سهم زنبور عسل در گرده افشانی غیر مستقیم بالغ بر 90% است. اهمیت فرآورده های خارجی کند و ( بذر و میوه)‌به مراتب بیشتر از ارزش محصولات داخلی کندو ( عسل و موم و .......) است.

از امتیازات زنبور عسل این است که گرده هر نوع گل را بر روی مادگی همان نوع گل انتقال می دهد ( ثابت گلی)‌وگرده افشانی را به حد اعلی انجام می دهد. و به این ترتیب محصولات کشاورزی افزایش چشمگیری خواهد داشت. به عنوان مثال اگر باغ گلابی بدون زنبور عسل 6 تن محصول داشته باشد با حضور زنبور عسل این میزان به 80 تن افزایش می یابد و در ضمن میوه ها مرغوبتر و بهتر خواهند بود.(‌زنبورعسل هم در کمک محصولات باغی و زراعی وهم درکیفیت آنها تأثیر دارد).
عدم توجه به یک حشره کوچک، میتواند باعث تغییر 180 درجه ای محیط زیست و تبدیل آن به کویر و شنزارها شود. چگونه؟ زیرا حفظ و ازدیاد نسل اکثر گیاهان گلدار به وسیله عمل گرده افشانی صورت می گیرد. اگر از باروری یک نوع گیاه جلوگیری به عمل آید، گل هایآن گیاه هرگز به دانه و میوه تبدیل نشده ونسل آن گیاه از بین خواهد رفت. نتیجه از بین رفتن نسل گیاه در یک منطقه خاک آن منطقه در مقابل ریزش باران و وزش باد مقاومت نداردو ذرات خاک شسته شده و از بین خواهد رفت و در نتیجه فرسایش درخاک ایجاد می شود. باد این خاک ها را منتقل کرده وبه جاهای دیگر می برد و شن های روان را به وجود می آورد. در نتیجه مقدار هومولی که بایداز آن مواد غذایی مورد نیاز برای انسان و حیوان تولید شود،‌ از بین خواهد رفت.
علاوه بر محسنات ذکر شده برای زنبور عسل ، تنها حشره ای دست که بهداشت را کاملاً رعایت میکند و روی مواد آلوده به طور ذاتی نمی نشیند.  

 

اهمیت اقتصادی زنبور عسل

اگر زنبورها نبودند نه تنها درختان میوه کلبه گیاهانی مانند شبدر، باقلا، سبزیجات ، صیفی جات و ......... به مرحلۀ گشنیدگی نمی رسیدند.
علاوه بر عمل گرده افشانی محصولات مختلفی مانند عسل، موم ، زهر زنبور را نیز زنبور عسل تولید می کند. زنبور عسل پس از جمع آوری شهد از روی گل ها آن را در کیسه عسلدان خود ذخیره نموده و هنگامی که محتوی کیسه پر شد به طرف کندوی خود پرواز می کند. در بین راه عسلدان زنبور مقداری آنزیم ترشح کرده به داخل شهد می ریزد و مقداری از آب شهد نیز جذب بدن می گردد.
در داخل کندو شهد از طریق دهان در حجرات کندو تخلیه شده و هنگام شب دوبازه زنبورداران آن را به داخل عسلدان برده و آنزیم به آن اضافه نموده آبش را جذب می نمائید. این کار آن قدر تکرار می شود که مقدار آب شهد از 80-50 درصد به 18-17 درصد کاهش می یابد به چنین شهد غلیظی عسل می گویند.
از موم، زنبور عسل برای درست کردن شانهای مورد نیاز خود استفاده می کند و همچنین از موم زنبور عسل در کارخانه های داروسازی و صنعتی برای ساختن کرمهای آرایشی،‌ رنگرزی،‌ تولید شمع استفاده می شود.
یکی دیگر از تولیدات زنبور عسل زهر است که توسط غدۀ مخصوصی ترشح شده و آن را در کیسۀ زهری ذخیره می نماید حشره از این ماده برای دفاع خود استفاده می کند.

زهر زنبور علس امروزه برای معالجه انواع روماتیسم کاربرد دارد.  

به علت شکل زندگی زنبور عسل که به صورت دسته جمعی است لذا بیماریها در بین آنها به سهولت شایع می شود بیماریها و آفات مهم زنبور عسل عبارت است از:  

  

کنه واروآ

این کنه زندگی خود را از هر نظر با زنبور انطباق می دهد. همراه با زنبور تولید مثل می کند و علاقه زیادی به زنبور نر دارد و در سال اول آلودگی تشخیص کنه مشکلات پس از سال سوم زندگی آلودگی کنه و خسارت آن مشخص می شود.  

 

علائم وجود کنه :

1- کارگران بی قرارند.
2- به علت تغذیه از خون زنبور مرگ و میر عادی در زنبوران دیده می شود . زنبوران ناقص الخلقه شده و قدرت پرواز و جفتگیری آنها خیلی پایین می باشد.  

بیماری نوزوما

از شایع ترین بیماریهای زنبور بالغ است و نوزادان هرگز به آن مبتلا نمی شوند. علائم آن بی نظمی و بی قراری زنبوران- علائم فلجی ، شکم های باد کرده و نیش های بدون رفلکس در اطراف کند و دیده می شوند. ملکه آخرین قربانیان است.  

 

کرم موخورا

این آفت به کندوهای ضعیف و شانهای بی حفاظ و ضد عفونی نشده حمله می کند و خسارات زیادی وارد می کند. به نحوی که شانها به تارهای آشغال مانندی تبدیل می شود. ولی جمعیت های قوی از خود دفاع می کنند.  

 

بیماری لوک
به دو نوع است:

  1. لوک آمریکایی
  2. لوک اروپایی
    عامل این بیماری باکتری است که موجب تلفات زیاد نوزادان می شود.
    از دشمنان زنبور عسل می توان زنبور زرد و قرمز، پرندگان (سبزقبا) موش، خرس،‌ عنکبوت را نام برد.  
     

تاثیر سموم آفات نباتی در زنبور عسل

از آنجائیکه حشره کشهای مصرفی برای مبارزه با حشرات، می تواند رای زنبورهای عسل هم مضر باشد لذا لازم است عمل سمپاشی هنگام گلدهی درختان میوه و گیاها مزروعی انجام نگیرد. زیرا ضرر ناشی از این ب اطلاعی بیش تر از سود محصول حاصله از سمپاشی است(‌از بین رفتن کند وی عسل).  

 

راههای مسمومیت زنبورعسل

1- استفاده زنبورعسل از شهد گل هایی که به طور مستقیم سمپاشی شده اند.
2- استفاده زنبورعسل از آب هایی که به سموم کشاورزی آلوده شده اند.
3- استفاده از شهد گلهایی که بطور غیر مستقیم درخلال سمپاشی توسط باد آلوده شده اند.  

علائم مسمومیت در زنبور:

 

1- وجود زنبور مرده درجلو سوراخ کندو خزیدن بعضی زنبورها درنزدیکی کند و
2- ایجاد بی نظمی در فعالیت های داخل کندو و کاهش بازده آن
3- تشدید رفتار تهاجمی در زنبورها
4- بالا آوردن محتویات معده بر اثر مسمومیت ناشی از سموم فسفره  

 

اقدامات حفاظتی برای جلوگیری از مسمومیت:

انجام سمپاشی قبل و بعد از گل دهی گیاه و زمان آن صبح زود یا هنگام غروب و شب باشد. استفاده از سمومی که دارای خطر کمتری برای زنبور هستند. همچنین انتقال زنبوران به نقاط دیگر و یا بستن دریچه پرواز کندو.

 

معالجه کندوهای آلوده به سموم کشاورزی

بهتر است بدانید که اگر سموم مصرفی بتواند 10 درصد زنبورانی را که آن گیاه را ویزیت می کنند تلف کند برای گیاهان فوق هم موقع گل کردن آن ها مضر است. اگر سمپاشی با سموم خطرناک انجام گرفته و بقایای سم روی گیاهان دوام داشته باشد، باید کندو را به محل سمپاشی نشده برده و تحت درمان قرارداد، اما اگر از سموم با خطر کمتر استفاده شده باشد می توان از نقل مکان آنها صرف نظر کرد و در محل به درمان کلنی ها پرداخت. در صورت انتقال سموم به داخل کندو باعث کشته شدن پرستاران و نوزادان خواهد شد که لازم است شانهای حاوی گرده آلوده را از کندو خارج کرد.

ساختار بدن زنبور عسل
سر

در جلوترین قسمت بدن قرار داشته و شامل اعضای زیر است: دو عدد چشم مرکب ، سه عدد چشم ساده ، دو عدد آنتن و دهان با خرطوم. بزرگی چشمها وسیله‌ای است که زنبوردار به کمک آن به راحتی می‌تواند زنبور نر را از کارگر تشخیص دهد. زیرا چشمهای زنبور نر بزرگتر بوده و از عقب سر بهم می‌رسند، ولی در زنبور کارگر و ملکه بهم نمی‌رسند. کار آنتنها ، لمس کردن و بوییدن است. زنبور به کمک خرطوم ، شهد را از روی گلها جمع آوری و از راه دهان به داخل کیسه عسلی می‌فرستد.

سینه

از سه حلقه کیتینی درست شده و اعضای زیر به آن اتصال دارند: چهار عدد بال یا پر که دو عدد آنها بالهای جلویی و دو عدد دیگر بالهای عقبی هستند. شش عدد پا که جفت عقب آن دارای حفره‌هایی به نام سبد می‌باشند و زنبور عسل در دوران فعالیت خود گرده‌های گل در آن پر و با خود به کندو حمل می‌کند. این سبدها در کارگران بزرگتر از نرها هستند.

 

شکم

در قسمت انتهایی بدن قرار داشته، از 6 حلقه کیتینی پشتی و 6 قطعه شکمی تشکیل شده است. در انتهای شکم مخرج برای دفع مدفوعات دیده می‌شود. از راه همین مخرج ، زنبور قادر است خاری را که در داخل بدنش جای دارد، خارج کرده و نیش بزند. زنبور نر نمی‌تواند نیش بزند، چون اصلا نیش ندارد.



غده های مهم

  • در داخلا دو طرف سر کارگر یک جفت غده‌ای به نام غده‌های شیری وجود دارد که از خود ماده‌ای به نام شیر یا ژله شاهانه ترشح می‌کند و با آن ملکه و لاروهای خیلی جوان را تغذیه می‌نمایند.
  • غده‌های بزاقی همراه با یک جفت غده سینه‌ای بوسیله یک کانال مشترک ، ترشحاتشان را به داخل دهان زنبور می‌ریزند. ترشحات این غده‌ها در موقع لارو بودن صرف تنیدن به دور خود شده و پس از رشد و تبدیل به یک زنبور کامل ، نقش غده بزاق دهان را در زندگیشان بازی می‌کنند.
  • غدد زیر آرواره‌ای که در کارگران خیلی کوچک و غیرفعال بوده و در ملکه بسیار بزرگ و فعال است. ماده‌ای بوسیله این غده ترشح می‌شود که با بوی مخصوصش باعث تمیز ملکه از سایر زنبورها می‌شود.
  • در زیر شکم زنبورها 4 جفت غده‌هایمومی وجود دارد که سه جفتش فعال هستند و موم ترشح می‌کنند و بکار ساختن سلولها و شان می‌خورند.
  • غده‌های بویایی: در پشت زنبورها غده‌ای به نام غده بویایی دیده می‌شود که کارش تشخیص بوهاست.
  • غده‌های مخزنی: سه عدد غده در مخزن به نام غده‌های مخزنی ، مدفوعاتی را که در آنجا ذخیره شده‌اند، مرتب ضد عفونی می‌کنند.

 

 

 

ملکه

 

ملکه مادر کندو بوده و جنسیت آن ماده می‌باشد. طول بدن ملکه هیجده میلی مترمی‌باشد. بال‌های آن کوچک بوده و خرطوم آن توانایی جمع آوری شهد گلها را نداشته ودرعوض دارای شکمی بزرگ‌تر از ماده‌های کارگر بوده و دو تا شش سال می‌تواند زندهبماند. ولی در زنبورداری تجاری بیش از دو سال از یک ملکه استفاده نمی‌شود. ملکه عسلو گرده نمی‌خورد و بجای آن ژله رویال مصرف می‌کند.
نیش ملکه همانند شمشیر تازی بوده و بدون خار می‌باشد .

زنبور نر

زنبورهای نر در کندو تنها وظیفه بارور نمودن ملکه را دارند و دارای نیشنمی‌باشند. دارای سر و بالهای بزرگ می‌باشند. توانایی جمع‌آوری شهد و گردملکه
ملکه مادر کندو بوده و جنسیت آن ماده می‌باشد. طول بدن ملکه هیجده میلی مترمی‌باشد. بال‌های آن کوچک بوده و خرطوم آن توانایی جمع آوری شهد گلها را نداشته ودرعوض دارای شکمی بزرگ‌تر از ماده‌های کارگر بوده و دو تا شش سال می‌تواند زندهبماند. ولی در زنبورداری تجاری بیش از دو سال از یک ملکه استفاده نمی‌شود. ملکه عسلو گرده نمی‌خورد و بجای آن ژله رویال مصرف می‌کند.
نیش ملکه همانند شمشیر تازی بوده و بدون خار می‌باشد .

 

زنبور نر

زنبورهای نر در کندو تنها وظیفه بارور نمودن ملکه را دارند و دارای نیشنمی‌باشند. دارای سر و بالهای بزرگ می‌باشند. توانایی جمع‌آوری شهد و گرده رانداشته و ۲۴ روز زنده می‌مانند.

زنبور نر در حجره‌های بزرگ‌تری نسبت‌به زنبورهای کارگر پرورش می‌یابند. تخمهایبارورنشده ملکه به زنبور نر تبدیل می‌شوند.

 

زنبور کارگر

جنسیت زنبورهای کارگر ماده بوده. طول بدن آنها ۹ میلیمتر می‌باد. در یک کندویقوی با تعداد ۱۰قاب ۷۰هزار زنبورکارگر وجود دارد. زنبورهای کارگر با اینکه ماده هستند توانایی بارور شدن ندارند. ولی در صورت نبودن ملکه در کندو می‌توانند تخم ریزی کنند. که در زنبوردار29ماده تخم‌گذار گفته می‌شود. نیش زنبورهای ماده خاردار بوده و طول آن در حدود ۱ میلیمتر می‌باشد. به خاطر وجود همین خارها پس از نیش زدن و ورود زهر به بدن موجوداتی که ساختار گوشتی دارد نیش در پوست گیر کرده و موجب جدا شدن کیسهزهر از زنبور می‌شود. و پس از چند دقیقه زنبوری که نیش زده خواهد مرد .

وظایف زنبورکارگر

جمع آوری شهد آب بره موم- پاسبانی از کندو - تولید عسل - رسیدگی به ملکه - پرورش نوزادان - رسیدگی به کندو و پاکیزه‌گی آن از بیشترین وظایف زنبورهای کارگر می‌باشد . منبع :پرورشزنبورعسل دکتر نعمت الله شهرستانیه را نداشته و ۲۴ روز زنده می‌مانند.

زنبور نر در حجره‌های بزرگ‌تری نسبت‌به زنبورهای کارگر پرورش می‌یابند. تخمهایبارورنشده ملکه به زنبور نر تبدیل می‌شوند.

 

زنبور کارگر

جنسیت زنبورهای کارگر ماده بوده. طول بدن آنها ۹ میلیمتر می‌باد. در یک کندویقوی با تعداد ۱۰[قاب] ۷۰هزار زنبورکارگر وجود دارد. زنبورهای کارگر با اینکه ماده هستند توانایی بارور شدن ندارند. ولی در صورت نبودن ملکه در کندو می‌توانند تخم ریزی کنند. که در زنبورداری تخم‌گذار گفته می‌شود. نیش زنبورهای ماده خاردار بوده و طول آن در حدود ۱ میلیمتر می‌باشد. به خاطر وجود همین خارها پس از نیش زدن و ورود زهر به بدن موجوداتی که ساختار گوشتی دارد نیش در پوست گیر کرده و موجب جدا شدن کیسهزهر از زنبور می‌شود. و پس از چند دقیقه زنبوری که نیش زده خواهد مرد .

 

وظایف زنبورکارگر

جمع آوری شهد موم پاسبانی از کندو - تولید عسل - رسیدگی به ملکه - پرورش نوزادان - رسیدگیبه کندو و پاکیزه‌گی آن از بیشترین وظایف زنبورهای کارگر می‌باشد .

 

 

نژادهای زنبور





زنبور هندی Aspis Indica

کمی کوچکتر از زنبور عسل معمولی بوده ، قدر کارگرش 13 میلیمتر می‌باشد.
سلولهایی را که با موم در روی شانها درست می‌نماید از سلولهای زنبور عسل کوچکتر هستند.

 

 

زنبور درشت Apis Dorsata

در هندوستان و چین زندگی نموده و بزرگترین نوع زنبور عسلی است که تاکنون شناخته شده است.
به حالت وحشی زندگی کرده و در زیر شاخه‌های درخت شانش را می‌چسبانند.
سالانه چند بار از نقطه‌ای به نقطه دیگر کوچ می‌نمایند.

 

زنبور ریزApis Florea

از همه زنبورها کوچکتر بوده و فقط یک شان درست می‌کنند که مثل زنبورهای درشت به زیر شاخه درخت می‌چسباند به حالت وحشی در هندوستان و جنوب ایران یافت می‌شوند.

 

زنبور عسل معمولیApis Meaifica

همان زنبور عسل معمولی است که فقط آنها را در دهات و شهرها برای تولید عسل در کندوها نگهداری می‌کنند.
خواصی را که از یک نژاد خوب باید انتظار داشت عبارتند از:
آرام باشند و نیش نزنند،
پر محصول باشند،
بچه به اندازه لازم بدهند،
گلهای شهددار را به سرعت پیدا کنند،
در مقابل امراض مقاوم باشند،
مصرف عسل زمستانی آنها کم باشد،
رشد سالانه‌شان را هر چه زودتر شروع کرده
و سریع به حداکثر رشدشان برسند.
از مهمترین نژادهای این زنبور می‌توان به
زنبور عسل اروپای مرکزی ،
زنبور سیاه ،
زنبور ایتالیایی قفقازی
و زنبور نژاد ایرانی نام برد.

آفات و بیماریهای زنبور عسل

از مهمترین بیماریها می‌توان به
لوک آمریکایی ،
لوک اروپایی ،
نوزما ،
کنه دونی
، یبوست ،
شپشک زنبور عسل
و کرم موم خوار اشاره کرد

 

برای خیلی ها این سوال پیش می آید که زنبورداری را از کجا باید شروع کرد؟


1-باید ابتدا خود را برای زنبور داری آماده ساخت و این کار را باید در فصل زمستان که زنبور ها در کندو هستند انجام داد برای این کار بایستی در این فصل (زمستان) به مطالعه و تحقیق در مورد زنبورداری پرداخت و با نحوه زندگی و کار با زنبور عسل آشنا شد .

2-خرید کندو در بهمن و اسفند و عدم خرید کندو در فصل پاییز زیرا کندویی کندوی خوبست که در بهمن و اسفند دارای جمعیتی قوی باشد در صورتی که در فصل پاییز اقدام به خرید کندو نمایید امکان شکست بسیار بالاست چون زنبورهای پیر و ضعیف در فصل زمستان از بین می روند و می میرند و جمعیتی که در پاییز در کندو دیده می شود یک جمعیت حقیقی نیست

 

3-توجه شود که کندو ها دارای ملکه باشند چون کندوهای بی ملکه در فصل بهار که شروع تولید نسل و تکثیر کندوست افزایش جمعیتی نداشته و از بین می رود در صورتی که با کندویی بی ملکه مواجه شدید سریعا بایستی اقدام به ادغام کندو با یک کندوی قوی نمود

 

4-زنبورداری را با سه کندو شروع کنید چون در صورتی که یکی از کندو ها از بین رفت مایوس نشوید بهتر است که تعداد کندو ها در ابتدا سه تا شش عدد باشد

 

5-همیشه جمعیت قوی و سالم خریداری کنید منظور از جمعیت قوی در بهمن ماه این است که دو طرف شش تا هشت عدد از کادر ها را زنبور پوشانیده باشد

 

6-مخیط مناسبی برای نگهداری در نظر گرفته شود چون در محیطی که عاری از گل و گیاه مناسب باشد جمعیت بهره دهی نخواهد داشت

 

 

انتخاب محل زنبورستان


یکی از مهمترین نکات مدیریتی در پرورش زنبور عسل انتخاب صحیح محلاستقرار زنبورستان است.

شرایط مطلوب برای محل استقرار یک زنبورستان و محل استقرارکندوها

1- شرایط آب و هوایی :

به طور کلیشرایطی چون گرما یا سرمای بیش از حد تحمل زنبورها ، بارندگی پیوسته و زیاد ، هوایابری در بیشتر اوقات سال یا فصل مورد نظر ، بادهای شدید ، هوای شرجی یا هوای غالبامه آلود ، افزایش یا کاهش ناگهانی درجه حرارت هوا و آلودگی غیر تحمل هوا ممکن استچنان منطقه ای را برای استقرار زنبورستان نا مطلوب کند .

2 -
پوشش گیاهی منطقه :
به طور کلی گیاهانی چون توتون ، پنبه ،آفتاب گردان ، یونجه ، شبدر ،اسپرس ، بیدمشک ، گوَ ن ، آویشن ، خردل ، زعفران ، نخود ، لوبیا ، نعنا ، سیب ،گلابی ، مرکبات ، اقاقیا ، کاج ، گیاهان زینتی و طیف بسیار وسیعی از دیگر گیاهانزراعی ، باغی ، جنگلی و مرتعی منابع شهد وگرده برای زنبورعسل محسوب می شوند.


3-
اهمیت وجود منبع آب سالم در اطراف زنبورستان :
زنبور نیز مانند سایر جانداران بهآب به عنوان حیاتی ترین نیاز خود احتیج دارد.

4-
بهداشت منطقه زنبورستان و اهمیت آن :
زنبور عسل نیز مانندسایر حیوانات به برخی از بیماری ها حساس است و متاسفانه بیشتر بیماری ها باعثانهدام بخش مهم یا تمامی کلنی های زنبور دار می شودویا ضمنخسارت به زنبور دار معالجه می شوند . بنابراین اقتصادی ترین اقدام برای جلوگیری ازابتلای زنبورها به بیماری توجه زنبور دار به بهداشت منطقه است .

5 -
آلودگیهای صوتی و بوهای نامطلوب :
مکان استقرار زنبورستان باید دست کم2کیلومتر از دامداری ها ، مرغ داری ها ، کارخانه های دباغی و دیگرمجتمع های تولیدی که بوی ناخوشایند در آن ها تولید می شود دور باشد . زیرا بوی بدزنبوران را فراری می دهد . زنبورستان ها هم چنین باید از نقاط پر سرو صدا مثل جاده های پر رفت وآمد ، کارخانه های پر سروصدا و غیره به اندازه کافی دور باشند تا سرو صدا موجب هراس زنبورها و فراری شدنآنها نشود .
6-
اهمیت دور بودن کافی زنبورستان ازنقاط مسکونی :
زنبورها با توجه به شعاع پرواز خود ممکن است تا 12 کیلومتر ازمحل زنبورستان دور شوند . نزیک بودن زنبورستان به مناطقمسکونی ممکن است باعث مشکلاتی برای زنبور دار شود.

7-
اهمیت رعایت فاصله زنبورستان هااز هم :
حداقل فاصله لازم به رعایت زنبورستان ها از یکدیگر در هر منطقه 6کیلومتر است . چنانچه این فاصله کمتر شود بخصوص اگر منطقه پوشش گیاهی چندان خوبینداشته باشد چند مشکل اساسی پیش خواهد آمد .
1-
تولید عسلکمتر در دو زنبورستان مجاور هم به علت کمبود منابع شهد وگرده 2- به علت گرده افشانی بیش از حد مورد نیاز بیشتر گل ها بهمیوه یا بذر تبدیل شده و تمام میوه ها قادر به دریافت مواد غذایی کافی نمی شوند واز کیفیت محصول کاسته شده 3- امکان رفتن اشتباهی زنبورهای یک زنبورستان بهزنبورستان های دیگر و شیوع بیماری و غارت وجود دارد.

8-
نیاز زنبورستان به حصار

9-
میزان نزدیکی زنبورستان به جاده

برای دسترسی به وسایل نقلیه برای حمل ونقل ،بارگیری و تخلیه کندوها

10-
بهترین مناطق استقرار یک زنبورستان :
بی تردید بهترین مکان استقرار یک زنبورستان در یک باغ یا مزرعهبزرگی است که محصول آن باید توسط زنبور عسل گرده افشانی شود. در این صورت علاوه برتولید عسل برای زنبوردار محصولات کشاورز یا باغ دار هم به قدر کافی گرده افشانی میشود.

11-
استقرار زنبورستان در کنار دریا یارودخانه :
چنانچه زنبورستان در ساحل دریا یا رودخانهمستقر شود زنبورها برای نوشیدنو جمع آوری آب بطرف آنها رفتهو معمولا جریان آب رودخانه یا امواج دریا بیشتر زنبورها را غرق می کند و به اینترتیب خسارت سنگینی به جمعیت کلنی ها وارد می شود.

12-
سطحزنبورستان و استقرار کندوها روی پایه یا سکو :
سطحزمین زنبورستان باید دست کم 30 سانتی متر بالاتر از زمین های اطراف باشد.

13-
فاصله کندوها از هم در یک زنبورستان :
در یک زنبورستان رعایت فاصله 5/2 متر بین دو کندو ضروری است.

14-
مکان زنبورستان در رابطه باسمپاشی باغ ها و مزارع

15-
جهت استقرار کندوها درزنبورستان
چنانکه منطقه ای که زنبورستان در آن مستقراست بادخیز نباشد می توان کندوها را به گونه ای در زنبورستان مستقر کرد که سوراخپرواز آنها به سمت مشرق یا جنوب باشد در این صورت با طلوع خورشید نور به سمت جلویکندوها می تابد و زنبورها زودتر فعالیت روزانه را آغاز می کنند.در مناطق بادخیزسوراخپرواز باید در جهت مخالف وزش باد باشد تا بخصوص درزمستان باد سرد به داخل کندوها وزیده نشود و در سایر مواقع نیز موجب ناراحتیزنبورها نشود.

16-
محافظت کندوها از عوامل نامساعد جوی و محیطی

17-
مسافت مکان جدید زنبورستان تا مکان قبلی
شعاع پرواز مفید زنبور عسل به 2 کیلومتر و شعاعپرواز دور آن به 6 کیلومتر و گاهی به 12 الی 5/13 کیلومتر میرسد. برای جلوگیری از مراجعت زنبورها به مکان زنبورستان قبلی مکان زنبورستانجدید تا قبلی باید بیش از 6 کیلومتر فاصله داشته باشد.

18-
رابطه کندو و مساحت زنبورستان :
دیوارها نباید از 2 متر مرتفع تر و فواصل بین کندوها به میزانحداقل 5/2 متر از هم باید رعایت شود.

19-
نحوهاستقرار کندوها در زنبورستان :
محل استقرار کندوها درزنبورستان باید به گونه ای طراحی شود که زنبورهای پرواز کننده از کندوهای مختلفمانعی در جلوی زنبورهای دیگر نباشد به همین جهت در استقرار کندوها طرح هایی چون زیگزاگ - مربع - گروهی - موازی و غیره ممکن است عملی گردد.

20-
زنبورستان در مناطق گرمسیری:
زنبور عسل در حرارت 16 تا 32 درجه سانتیگراد در حداکثر فعالیت است و 34 تا 39 درجه سانتی گراد و 16 تا 8 درجه سانتی گرادبه تدریج از فعالیت آنها کاسته می شود و در دمای کمتر از 8 درجه سانتی گراد و بیشتراز 39 درجه سانتی گراد از کندو خارج نمی شوند

زنبورداران- اسفاده از تلفن همراه= گمراهی زنبورها در مسیر


زنبورداران محترم از تلفن همراه در کانون زنبورداری استفاده نکنند بنا به تحقیقی که اخیرا در یکی از ایالات کشور امریکا به عمل آمده محققان متوجه به گمراه شدن زنبورهای عسل حین مراجعه به کندوهای خود شده اند که دلیل ای امر مربوط به استفاده افراد مختلف از تلفن همراه در نزدیکی کندوها میباشد .

 

 

 

 

 

بهترین زمان خرید جمعیتها در ایران به استثنا در مناطق گرم جنوبی بهمن ماه و اسفند است


همه جمعیت ها یک قدرت دروغی در پائیز نشان میدن ولی تا بهم ماه زنبور های اضافه از بین رفته وقدرت واقعی جمعیت مشخص می گردد بنابر این خرید جمعیت در پائیز اشتباه است این توصیه اول من به زنبور دار تازه کاره است

توصیه دوم من :مطالعه کتب زنبور داری قابل اعتماد در زمستان است

توصیه سوم: هنگام خرید دقت شود که جمعیت حتما ملکه داشته باشد. جمعیت بی ملکه آنهم در بهمن ماه فاقد ارزش بوده و محکوم به مرگ است

توصیه چهارم: به کسانی که زنبور داری شروع نموده اند یا می خواهند شروع کنند این است که تجربه آموزی را هرگز با یک کندو شروع ننمایند حد اقل لازم برای زنبور داری سه کندوی پر از زنبور و قوی پیشنهاد میکنم به تعداد بیش از این نیز باعث خستگی شما در اوایل کار می شود.

توصیه پنجم : همیشه جمعیت های قوی و سالم را بخرید چه هر اندازه قیمت هایشان گران باشد باز خرید آنها صحیح تر است. -این جمعیت قوی در همان سال اول تلافی اختلاف قیمتش را با عسل اضافی که در اختیار صاحبش می گذارد درآورده و به نفع شما میباشدو در ضمن این جمعیت در بهار نیز باز یک بچه هم میدهد که این هم باز یک نفع اضافی برای زنبور دار است .

منظور از جمعیت قوی در بهمن ماه جمعیتی است که دو طرف شش تا هشت قاب را با زنبور وشانیده باشد

توصیه ششم : سعی کنید جمعیت رادر جایی مستقر کنید که در آنجا ۵تا ۶ ماه از سال گیاهان مختلف یکی بعد از دیگری گل بدهند و اگر این شرایط مهیا نبود حتما باید زنبورها به مناطق مختلفی حتی چند بار در طول سال کوچ داد.

 

رفتار بازنبورها


طرز کارکردن و رقتارتان برای زنبورها مهم است هیچوقت در کندو را بدون دود دادن باز نکنید و هیچوقت هم بیش از اندازه به داخل ان دود ندهید.

 

دود دادن زیاد باعث گیجی و عصبانی شدن زنبورها می گردد با دود دادن به زنبورها خواهید فهماند که ازانها قویترید.وقتی که انها شما را از خودشان قویترحس کردند دیگربه شما حمله ورنخواهند شد .

هنگامی که کندو راباز کرده وبازنبورها کارمی کنید

اگر زنبوری ناگاه به دست شما حمله کرد نترسید ودستتان رابسرعت عقب نکشید زیرا دراین صورت حتما نیش خواهد زدواگر دست رابه همان حال نگهداریدنیش نمیزند.

از هر حرکت ناگهانی در مقبل جمعیت بپرهیزید چون از آن خوششان نمی آید و فورا حمل کرده و نیش می زنند . قاب را هیچگاه به زور بیرون نکشید زیرا ناگهان کنده شده و زنبور ها را عصبانی می کند مواظب باشید که قاب پر از زنبور از دستتان به زمین نیفتد که در این صورت زنبورها به شما حمله کرده ونیش می زنند .

زنبور ها از بوی عرق بدشان می آید و به کسی که بدنش بوی عرق بدهد یا به خود یا موهایش ادکلن و عطر زده باشد حمله می کنند بین رنگها سفید برایشان آرامش دهنده و قهوه ای ناراحت کننده است از پارچه های پشمی به هر نحو و رنگی که باشند بدشان میاد. زهر زنبور عسل مصونیت موضعی می دهد

یعنی اگر زنبور نقطه ای از بدن را نیش زد و این نقطه متورم شد دفعه بعد اگر باز همین نقطه و اطرافش را نیش بزند دیگر متورم نمی شود .

در هوای بارانی و یا وقتی که هوای آفتابی تبدیل به هوای بارانی می شود زنبور ها ناراحتن در چنین مواقعی به کندوهایشان دست نزنید که حمله خواهند کرد.

الکل باعث عصبانیت زنبور ها می شود بعد از نوشیدن مشروبات حتی آب جو به کندو ها نزدیک نشوید هنگام کار کردن با زنبور ها جلوی سوراخ پرواز نایستید زیرا نظم ورود و خروج آنها را به هم زده و زنبور ها که تحمل بی نظمی را ندارند به شما حمله ور خواهند شد

 

3نکته مهم در هنگام بازدید کندوها

 

باید همیشه شماره گذاری باشند ودر اولین بازدید بهاری از داخل کندوها حتما از زنده بودن ملکه مطمئن شوید لازم نیست که خود ملکه را ببینید وجود تخم در داخل سلول ها دلیل بر وجود ملکه است ملکه معمولا در هر سلول یک تخم می گذارد هرگاه ضمن بازدید در داخل هر سلول بیش از یک تخم دیدید نشانه آن است که ملکه این جمعیت مدت هاست که از بین رفته وگارگر ها این تخم ها را گذاشته اند زیرا تنها کارگرها هستند که ناشیانه در هر سلول چند تخم می گذارند چیز دیگری که باید در اولین بازدید بهاری به آنتوجه کرد رفتار زنبور ها پس از دادن کمی دود به کندوست و اینکه پس از دود دادن آیا حمله می کنند یا به آرامی بر روی قابها می نشینند در صورت حمله زنبور ها می تواند دلیل بر بی ملکه بودنشان باشد .

 

به غذای موجوددرکندو نیز درهمین بازدید باید دقت داشته باشید ودر صورت کمبود غذا یک یا دو قاب عسل داخل جمعیتی که کمبود غذادارد آویزان کنید یادتان باشد قاب ها را اول خراشیده و سپس در وسط قاب ها آویزان کنید تا زنبور ها تحریک به خوردن عسل شوند ودر صورت نبود قاب عسل جمعیت را با شربتی که از یک پیمانه آب و یک پیمانه شکر و دو قاشق غذا خوری عسل درست می شود تغذیه کنید (پیمانه یک لیتری) بهتر است که شربت را پس از مخلوط کردن روی آتش گذاشته و حرارت آن را به40درجه رساند یعنی وقتی که انگشت را داخل شربت می زنید حرارت آن را به زحمت احساس کنید این کار را به مدت 10 الی 15 روز ادامه دهید پس تا اینجا فهمیدیم.

نتیجه می گیریم در اولین بازدید بهاره به این سه نکته باید توجه داشت

لف- وجود ملکه

ب - طرز رفتار زنبور ها

ج - مقدار غذا

 

 

زنبورداری در روستا

زنبورداری در روستا از دیر باز در روستا بوده است و در این چند سال اخیر به سوی  مدرینیزه شدن رفته است زنبوردارها، زنبورهای خود را در اطراف زمینهای که در آنجا شبدر و یا در باغ ها نگهداری می کنند تا زنبورها از افشاره گل ها استفاده کرده و یا زنبور دارها به آنها مخلوط شکر و آب به آنها می دهند تا زودتر کندوها خود را بسازنند .

تعداد زنبوردارها در روستا بیش از 50 نفر است که از این نظر در شهر سراب مقام4 را دار می با شد ، از نظر تعداد  تعداد  کند و به شکل مدرن 3352کندو است که از این در رتبه سوم را دارا است وتعداد کندو به شکل بومی یا قدیمی 360 کندو است  که از این نظر هم در رتبه  دوم  را دارا می باشد .

تولید عسل  جمعا 119885 کیلو گرم است که  سهم  مدرن 119419 کیلو گرم است   وازاین هم در شهر سراب  مقام را دارا می باشد ، تولید عسل  به شکل بومی یا همان قدیمی 466 کیلو گرم است که از این نظر مقام  د وم را دارا می با شد

 عسل را می توان  یکی از سوغا تی های روستا را نام  برد چون گردش گرانی  و یا اسبفروشانیهای که مقیم شهر ها هستند عسل را یکی از سوغاتی های خود انتخاب و با خود به شهر می برند ودر آنجا به یکی از فامیل ها یا هم سایه ها ویا به صا حب کارهای خود می دهند .

 

راهنمای متقاضیان صدورشناسنامه زنبورداری

شرایط متقاضی

-اشتغال به حرفه زنبورداری ودارابودن حداقل 2 سال سابقه زنبورداری باتایید اداره اموردام شهرستان ویاداشتن گواهینامه دوره آموزشی درخصوص پرورش زنبورعسل ازترویج ویامراکزفنی حرفه ای

-حضوردرزمان سرشماری سالانه زنبورعسل وشمارش کلنی زنبورعسل توسط کارشناس جهادکشاورزی شهرستان

-تعیین مبداء خرید یاتهیه کندوی زنبورعسل جدید از زنبورستان قدیم بانظارت کارشناس جهادکشاورزی

-داشتن حداقل 30 کندو زنبور عسل برای  متقاضیان

مدارک لازم

-ارائه عکس ومدارک شناسنامه ای

-ارائه درخواست کتبی طبق فرم ضمیمه جهادکشاورزی شهرستان (لینک فرم)

 -بازدید کارشناس اموردام شهرستان  ازمحل موردنظر

-ارائه اصل وکپی گواهی دوره آموزشی

-ارائه اصل وکپی مدارک مربوط به خرید وانتقال زنبورستان اززنبوردارقبلی

-اعلام آمارزنبورستان توسط جهادکشاورزی شهرستان ودرج وثبت اطلاعات زنبورستان موجود درفهرست زنبورداریهای شهرستان

-معرفی نامه ازتعاونی زنبورداران

مراحل انجام کار( لینک به نمودارجریان خطی)

-ارائه فرم درخواست ومدارک لازم توسط متقاضی به جهادکشاورزی شهرستان

-ثبت وارجاع دردبیرخانه جهادکشاورزی شهرستان

-بررسی وتایید وتکمیل پرونده درشهرستان

-ارسال پرونده به صدور پروانه معاونت اموردام سازمان

-ثبت وارجاع مکاتبه دراداره دبیرخانه سازمان

-بررسی پرونده درکمیسیون صدور پروانه استان

-صدورپرسشنامه زنبورداری توسط اتحادیه زنبورداران

-تایید شناسنامه توسط معاونت اموردام سازمان

-ارسال شناسنامه به شهرستان ویاتحویل آن به متقاضی

 

محل مراجعه متقاضی

-متقاضی باید جهت ارائه درخواست وتشکیل پرونده به جهادکشاورزی شهرستان مراجعه نمایند.

-متقاضی باید پس ازتکمیل وتایید پرونده ازسوی شهرستان به واحدصدورپروانه معاونت اموردام واقع در مشهد تقاطع بلوارخیام وفردوسی-سازمان جهادکشاورزی خراسان رضوی طبقه اول مراجعه نماید.

 



JavaScript Codes


Javascripts