پروژه

خویشتن پنداری

خویشتن پنداری( خودپنداره، خودپنداری)Self Concept

اولین بار رنه کارت1 در سال1644 اصول اولیه خویشتن پنداری را در کتاب اصول فلسفه با مطرح ساختن مقوله«شک» ارائه داد. پس از او زیگموند فروید در سال1900 میلادی تئوری خویشتن پنداری را به عنوان یک مقوله روانشناختی مهم مطرح نمود. با اینکه دنباله‌روان فروید علاقه زیادی به این مقوله نشان ندادند ولی دختر فروید آنا در سال1946 بر اهمیت این مقوله تأکید ورزید درسکات کلی2 در سال1945 از مقوله خویشتن پنداری به عنوان یک نیروی اولیه انگیزیش در رفتار انسانی یاد نمود. رایمی3در سال1948 از معیارهای خویشتن پنداری در مشاهده‌های خود استفاده کرد و اعلام نمود که رواندرمانی اساساً بر روی تغییر دادن معیارهای بینش فرد نسبت به خودش استوار است.
تاکنون مؤثرترین معیار روانشناختی در خصوص خویشتن پنداری مربوط به کارل راجرز در سال1947 بوده است. از دیدگاه راجرز«خود» هر فرد به عنوان بخش اصلی، شخصیت فرد را تشکیل می‌دهد. راجرز«خود» را به عنوان یک محصول اجتماعی معرفی می‌کند که از طریق روابط بین فردی گسترش می‌یابد. او اعلام می‌کند که در وجود انسان همیشه یک تمایل قوی برای داراربودن یک نگرش مثبت از سوی دیگران و خود فرد نسبت به خودش وجود دارد. با آنکه بیشتر تئوریسینهای«خویشتن پنداری» در دهه1970 و1980 تحقیقات خود را اجرا نمودند، در حال حاضر توجه عمومی به خویشتن پنداری رو به کاهش نهاده است. ولی این مقوله هنوز به عنوان یک عامل بالنده در تحقیقات سردمداران علم روانشناسی مطرح می‌باشد. در حال حاضر موج نوینی در خصوص کسب آگاهی نسبت به خویشتن پنداری در عامه مردم و افراد متخصص در حال زایش است و این موضوع در ارتباط با مشکلات خانوادگی، اعتیاد به الکل و مواد مخدر و وضعیت اجتماعی افراد مطرح می‌شود.
بسیاری از موفقیتها و شکستهایی که مردم تجربه می‌کنند، به صورت تنگاتنگ به چگونگی دیدگاه آنها نسبت به خود و ارتباطشان با دیگران مربوط می‌شود. برای متخصصان علوم مشاوره، پدیده خویشتن پنداری از سه بعد مورد توجه است. یکی اینکه خویشتن پنداری امری قابل یادگیری است. دیگر اینکه امری سازمان یافته و پویا می‌باشد. هیچ فردی با خویشتن پنداری به دنیا نمی‌آید بلکه خویشتن پنداری به تدریج در اولین ماههای زندگی فرد بنیان گرفته و از طریق تجارب مکرر شکل می‌گیرد و به عنوان یک محصول اجتماعی از طریق تجربه بنیان می‌گیرد. نکته جالب اینکه افراد در زمانهای مختلف دارای نگرشهای مختلفی نسبت به خودشان هستند. هرگونه تجربه‌ای در زندگی فردی که مطابق با خویشتن پنداری او نباشد، به صورت یک تهدید تلقی می‌شود و هر چه این تجارب ناخواسته بیشتر باشد کیفیت خویشتن پنداری فرد حالت منجمدتری به خود می‌گیرد تا بتواند از او محافظت نماید. خویشتن پنداری هر فرد به ثبات و همگونی در زندگی‌اش نیاز دارد و در مقابل تغییر مقاومت نشان می‌دهد. اگر خویشتن پنداری فرد به سرعت تغییر کند فرد فاقد یک شخصیت مقاوم و قابل اتکا خواهد شد. موفقیتها و شکستهای هر فرد بر روی کیفیت خویشتن پنداری او تأثیر می‌گذارد. دنیای اطراف هر فرد و موجودات درون آن در رابطه با خویشتن پنداری هر فرد ادراک می‌شود. در تمام زندگی فرد سالم، همیشه یک تمایل دائم برای پذیرش ایده‌های جدید و رفع ایده‌های قدیمی وجود دارد. خویشتن پنداری همیشه خودش را در مقابل از دست دادن عزت نفس محافظت می‌کند. برای همین است که هر فقدانی سبب بروز اضطراب افراد خواهد شد.
تحول جامعه از حالت سنتی به حالت صنعتی، مسائل و مشکلات فراوانی را خصوصاً در زمینه اشتغال موجب می‌گردد. جامعه ما در جریان صنعتی شدن و رسیدن به خودکفایی به نیروی متخصص و ماهر نیاز مبرمی دارد. برای نیل به خودکفایی تهیه و اجرای برنامه‌ای دقیق که بر مطالعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی جامعه ایرانی متکی باشد، ضرورت تام دارد. اشتغال برای ادامه زندگی و بقای جامعه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. زندگی هر فرد از طریق کار کردن تأمین می‌شود و خودکفایی هر کشور به میزان و نوع عملکرد شاغلین آن بستگی دارد. تحقیقات متعدد مؤید این واقعیت هستند که اولاً، با افزایش بیکاری، فساد شدت می‌یابد و ثانیاً اشتغال مناسب و رضایت شغلی موجب نشاط و شادابی می‌گردد. شناسایی و ایجاد انگیزه در افراد جامعه و راهنمایی آنها برای آنکه مشاغلی را انتخاب نمایند که توانایی و استعداد انجام آن را دارا هستند و همچنین شناسایی علایق و نیز کشف استعدادهای افراد باید به کمک وسایل و ابزاری انجام پذیرد. در این زمینه باید از مشاوره و آزمونهای مختلف استفاده شود. پس از شناخت علایق و کشف استعدادها و پرورش و نیز راهنمایی افراد در مسیر صحیح و مناسب ضرورت می‌یابد. بنابراین، سؤالی که به طور کلی جهت پژوهش به ذهن خطور می‌کند عبارت است از اینکه آیا بین خویشتن پنداری و انتخاب شغل رابطه معناداری وجود دارد؟ و با توجه به جنبه‌های انتخاب شغل مبتنی بر وجهه اجتماعی شغل، پیشرفت تحصیلی در شغل و تسهیلات ویژه شغل سؤالات ذیل به طور اخص مطرح می‌شوند: (1) آیا بین خویشتن پنداری و وجهه اجتماعی شغل رابطه‌ای وجود دارد؟،(2) آیا بین خویشتن پنداری و پیشرفت تحصیلی در شغل رابطه‌ای وجود دارد؟ و(3) آیا بین خویشتن پنداری و تسهیلات ویژه شغل رابطه‌ای وجود دارد؟
خویشتن پنداری به مفهوم برداشتی است که فرد نسبت به ماهیت فیزیکی و روانشناختی و ساختارهای اجتماعی خویش از قبیل نگرشها، اعتقادات و ایده‌های خویش دارد. خویشتن پنداری به معنای درک افراد نسبت به خود در بعد زمان است. خویشتن پنداری به صورت مداوم در تعامل با دیگر افراد تعدیل یافته وتحت تأثیر عوامل دیگر از قبیل درون‌گرایی و برون‌گرای و عزت نفس قرار می‌گیرد. مقوله شغل نقش اصلی را برای زندگی بیشتر افراد جامعه ایفا می‌کند. برای بیشتر افراد بشر، شغل به عنوان فعالیتی است که بیشتر فعالیتها و زمان فعال زندگیشان را صرف می‌نماید. نسلهای امروز به دنبال مشاغلی هستند که برای آنها قابل توجه بوده و یک احساس رضایت داخلی را برای آنها به ارمغان آورد و همراه با آن با پاداشهای خارجی همراه باشد(کادرون1 ،1997).
بر اساس عقاید کانجر2 به نقل ازاشنایدرتمایل برای ارضای نیازهای شخصی و ایجاد یک محیط مناسب از لحاظ روانشناختی از عوامل بارز انتخاب شغل افراد بشمار می‌آیند.
نسلهای جدید امروز، در مقایسه با نسلهای قبل بیشتر به سوی مشاغل با هویت تمایل دارند. کادرون اعلام می‌دارد که بسیاری از متقاضیان کار در انتخاب شغل توجه زیادی به موضوع فوق نشان می‌دهند. امروزه یک تئوری انگیزش شغلی مطرح شده است که بر روی تطابق مابین فرد و شغل او تأکید می‌نماید. شامیراعلام نمود که تئوری مبتنی بر خویشتن پنداری در خصوص انگیزش کار بر روی ارتباط متقابل مابین انجام کار و وسعت اجرای آن و خویشتن پنداری فرد استوار است. زمانی که شغل فرد با خویشتن پنداریش مطابقت داشته باشد، فرد شغل خود را به عنوان یک مقوله معنادار و ارزشمند مشاهده می‌نماید. بعبارت دیگر یک شغل ارزشمند برای هر فرد در ارتباط با خویشتن پنداری فرد مربوط، معنی پیدا می‌کند.
وانوس1 در سال1980 مفاهیم فوق را در یک مدل تطابقی قرار داد که در این مدل بر روی نقش اشتغال و انتخاب شغل تأکید شده است. اشنایدر2 در سال1987 مدل خاصی را تحت عنوان«جاذبه، انتخاب» ارائه می‌دهد. بر اساس این مدل، افراد بر اساس ادراکات و باورهای خویش در خصوص مشخصات فردی خودشان(خویشتن پنداری) به مشاغل مورد علاقه خود می‌نگرند. بر اساس این مدل افراد نهایتاً از ادامه اشتغال در سازمانهایی که با آنها تطابق ندارند سرباز خواهند زد. ولی این مدل قادر نیست دقیقاً افراد خاص را برای سازمانهایی دقیقاً منطبق با عوالم آنها انتخاب نماید(اشنایدر،1987؛ گلدشتاین و اسمیت،1995). به گفته اشنایدر باید مفاهیم فوق را در ارتباط با خویشتن پنداری افراد گسترش داد. یعنی باید رابطه‌ای مابین تطابق بین خویشتن پنداری و شغل فرد مشاهده کرد.
متخصصان منابع انسانی با تمرکز به میزان تطابق خویشتن پنداری افراد با وظایف شغلی، می‌توانند با احتمال بیشتری افراد را انتخاب نموده و آنها را برای شغل مناسب راهنمایی نمایند. این روش از دو جنبه مفید واقع می‌شود، یکی اینکه فرد به شغل مورد نیاز خود بر اساس علایق و خلاقیتهای خود و بر اساس باورهای خویش برای انجام وظایف محوله دست می‌یابد. دیگر اینکه سازمان استخدام کننده نیز در بهترین فرصت می‌تواند دست به انتخاب افراد کاملاً مطابق با چهارچوب مقرراتی خویش بزند.
کاربردهای ابزار های سنجش گوناگون در باره خویشتن باوری:
مقوله خویشتن پنداری به عنوان یکی از معروفترین موضوعات در ادبیات روانشناسی بشمار می‌آید. با وجودی که در سایت تحقیقاتی
ERIC
حدود6000 مطلب در این خصوص نوشته شده است ولی متأسفانه هنوز هم این اصطلاح برای عموم ناشناخته بوده و تعریف شفافی از آن ارائه نشده است و در خصوص پدیده«خود» حدود15 مفهوم مختلف مطرح شده است(استرین،1993). در بسیاری از مقالات اصطلاحات خویشتن پنداری، عزت نفس و پذیرش خویش اغلب به جای یکدیگر بکار گرفته می‌شوند و این امر از وجود دیدگاه مختلف افراد جامعه نسبت به روانشناختی خودشان برمی‌خیزند. احتمالاً مهمترین تعریف خویشتن پنداری به ارزیابی فرد از خود مربوط می‌باشد که در اصطلاح روانشناختی از آن به عنوان خویشتن پنداری عمومی یاد می‌شود. این تعریف از دیدگاه مشاوران علم روانشناسی دارای مفهوم باثباتی است(استرین،1993). امروزه آیتمهای موجود در معیار عزت نفس روزنبرگ(1965) در تحقیقات گوناگون مفاهیم عمومی خویشتن پنداری را دربر می‌گیرد و از آن استفاده می‌شود.
معیار مرسوم دیگر که برای ارزیابی خویشتن پنداری کاربرد دارد، بنام معیار تنسی در خصوص خویشتن پنداری1 معروف است که توسط فیتز2در سال1991 تدوین و طراحی شده است. علاوه بر این جنبه‌های مختلف خویشتن پنداری از قبیل خویشتن پنداری تحصیلی خویشتن پنداری در خصوص ماهیت بدن خود وغیره نیز به عنوان اجزای دقیق در خویشتن پنداری مطرح شده‌اند و در15 سال اخیر تحقیقات گسترده‌ای در خصوص این زیرساختارها انجام شده است درپی این تحقیقات نسخه جدیدتر ارزیابی خویشتن پنداری از جنبه‌های مختلف توسط مارش1 در سال1992 تحت عنوان پرسشنامه شماره1، 2،3 خود- توصیفی در خصوص سنین7 سال تا سنین بلوغ جوانی تدوین و طراحی شده‌اند. بطور کلی باید گفت که خویشتن پنداری به«دیدگاه فرد درباره خودش» اطلاق می‌شود. ویلی2 در سال1974 اعلام نمود که با مقایسه وقایع خارجی نمی‌توان ارتباطی با ارزیابی خویشتن پنداری فرد برقرار نمود. بعبارت دیگر با مشاهده و ثبت وقایع اطراف محیط زندگی فرد نمی‌توان چگونگی خویشتن پنداریش را پیشگویی نمود و هر فرد باید از زبان خودش، عقاید خود را در مورد شخصیت خویش ابراز نمایند.
در ارزیابی خویشتن پنداری افراد با خواندن یک سری از جملات، موافقت و یا عدم موافقت خود را در پاسخهای لیکرتی5 تا7 گزینه‌ای اعلام می‌نمایند. در این پرسشنامه‌ها اطلاعات مهم کیفی نهفته است و فرد با انتخاب گزینه مورد نظر عقیده نسبی خویش را نسبت به جمله مورد نظر اعلام می‌نماید. مشاوران و یا افرادی که خواهان ارزیابی خویشتن پنداری در افراد مورد بررسی خویش می‌باشند، باید به نکات مهمی از قبیل نوع معیار و شاخص بکار گرفته شده، میزان قابلیت روش ارزیابی مورد نظر و مناسب و بکار بردن روش مورد نظر در موقعیتهای بالینی یا تحقیقاتی توجه نمایند. زیرا در هر کدام از شرایط فوق موقعیت پاسخ‌دهندگان تغییر می‌کند و با یکدیگر متفاوت است(برنز،1979). نکته اول در کابرد ارزیابی مورد نظر این است که فرد مورد پژوهش باید تا حد کافی«خودآگاهی» داشته باشد. بطور مثال کودکان کم سن و سال دارای آگاهی هوشمندانه از ادراکات خویش نیستند و بنابراین باید در خصوص این گروههای سنی دقت بیشتری اعمال شود. دوم اینکه حتی معیارهای ارزیابی که توسط خود افراد باید خوانده و پاسخ داده شود، ممکن است در برخی موارد به توضیحات کلامی نیاز داشته باشند.
خویشتن پنداری افراد بیانگر میزان تجارب آنها در ارزیابی از«خود» است. هیچ راهی برای تغییر سریع اعتقادات افراد نسبت به خودشان وجود ندارد و این کار مستلزم زمان می‌باشد. اگر فردی احساس بی‌کفایتی، حماقت و عدم توانایی برای ایجاد تغییر در زندگیش می‌کند، چگونه می‌تواند انگیزه لازم برای ایجاد تغییر را بدست آورد؟ بعضی از افراد این کار را غیرممکن می‌دانند و نهایتاً دچار افسردگی می‌شوند و نهایتاً ممکن است به یک درمانگر نیاز پیدا کنند. در فرهنگ جامعه ما بسیاری از افراد هستند که به آرزوهای بزرگ می‌اندیشند، هزاران نفر در فکر این هستند که روزی فردی سرشناس در جامعه خود شوند.
روشهای مختلفی برای تغییر میزان خویشتن پنداری افراد وجود دارد. در یک روش با تمرکز بر روی تفکرات و سخنان درونی خودمان می‌توانیم در خویشتن پنداری خویش تغییراتی ایجاد کنیم.
مک کای1 و فانینگ2 در سال1987 در کتاب خود هیچ حمایتی از این روش نشان ندادند. ولی روشهای شناختی مشابه با این روش مؤثر بودند. به عنوان مثال تکرار جملات مثبت، درست در قبل از کشیدن سیگار سبب افزایش عزت نفس افراد می‌شود(هوم و توستی،1970). یکی از مزایای این روش این است که بر روی جزئیات آسیب‌رسان تفکرات افراد تأکید نموده و آنها را تشویق به تأکید بر افراد مثبت می‌نمایند. احتمالاً ما به آن حدی که فکر می‌کنیم بد نیستیم. ممکن است ما نکات خوب رفتارهای خویش را کتمان نماییم. تعداد زیادی از افراد به مرور انکار خود در زندگی روزمره عادت ندارند.

تعریف خویشتن پنداری و نظریه‌های وابسته به آن
آدلر در تئوری خود در ارتباط با مفهوم شیوه زندگی به بیان خویشتن پنداری پرداخته است. ولی مفهوم خود یا خویشتن پنداری را، اعتقاد به اینکه«من که هستم» تعریف می‌کند(کریسنی،1991). به نظر آدلر(1963) اگر هدف از انجام هر رفتار مشخص گردد، عواقب و نیز مسیر تکاملی آن رفتار به سادگی معین خواهد گردید. یعنی با شناسایی رفتار به سادگی می‌توان مسیر رفتار فرد را مشخص نمود(به نقل از شفیع‌آبادی،1379، ص198).
راجرز در تئوری خود در بیان خویشتن پنداری می‌نویسد:
هر انسانی در دنیای متغیر و متحولی از تجربیات گوناگون زندگی می‌کند که فقط خودش در مرکز آن جهان هستی قرار دارد. فرد یا ارگانیزم بر اساس تجربه و درک خودش از زمینه تجربی، نسبت به آن واکنش نشان می‌دهد. او تجارب خود را واقعیت تلقی می‌کند و برای او واقعیت همان چیزی است که او تجربه می‌کند. رفتار نتیجه ادراک فرد است و فرد به طریقی که واقعیت را ادراک و توصیف می‌کند نسبت به آن واکنش نشان می‌دهد. ارگانیزم به زمینه پدیده‌ای و ادراکی خود، به صورت یک کل سازمان یافته پاسخ می‌دهد. پاسخهای جسمانی و روانی ارگانیزم به وقایع خارجی به صورت یک کل سازمان یافته و هدف جویانه است. مثلاً اگر آب بدن کاهش یابد، تمام اجزای ارگانیزم به تلاش می‌پردازند تا این کمبود را تأمین نمایند. ارگانیزم یک تمایل انسانی ذاتی و یک تلاش اصلی دارد و آن تمایل به تحقق بخشیدن و حفظ و تعالی خویش است و این پایه و اساس فعالیتهای او را تشکیل می‌دهد. تمام نیازهای روانی و جسمانی فرد را می‌توان جنبه‌هایی از همین نیاز بنیادی دانست. تحت تأثیر این تمایل اساسی، ارگانیزم در جهت رشد، خودشکفتگی، بقاء و تعالی، خود رهبری، خود نظمی، خود مختاری، مسئولیت و تسلط بر نفس حرکت می‌کند. مهمترین موضوع برای درک و فهم رفتار فرد آن است که آن را در چهارچوب مرجع قیاس درونی او مورد توجه و بررسی قرار دهیم. بنابراین راه برای شناخت رفتار فرد آن است که قالب مرجع قیاس درونی او شناسایی شود و به مسائل به همان طریقی نگریسته شود که خود فرد به آنها می‌نگرد از کل زمینه ادراکی به تدریج بخشی بنام«خود» متمایز و متجلی می‌شود که«مفهوم خود» نیز نامیده می‌شود. مفهوم خود ابعادی دارد و هر بعد آن دارای ارزشهایی است. راجرز معتقد است که بر اثر تعامل فرد با محیط و خصوصاً در سایه ارزشیابی فرد از تعامل خود با دیگران سازمان«خود» شکل می‌گیرد(شرتزر،1984).
شفیع‌آبادی در تئوری خود در بیان خویشتن پنداری می‌نویسد:
خویشتن پنداری تا حدود زیادی تعیین کننده مسیر رفتار می باشد .خویشتن پنداری قضاوتی است که فرد در زمینه های موفقیت ،ارزش ها ،توانایی ها ،اهمیت و اعتبار فردی دارد .جواب به برخی از سئوالات نظیر آیا من فرد موفقی در زندگی هستم ؟آیا من قادرم چنین کاری را با موفقیت به پایان برسانم ؟نشان دهنده نوع خویشتن پنداری فرد می باشد.
قضاوت فرد در مورد خود نه فقط در انتخاب شغل بلکه در تععیین رفتار و مسیر زندگی نیز موثر می باشد . تحقیقات معلوم داشته اند که یکی از علل مهم عدم موفقیت دانش آموزان مدارس قضاوت منفی آنها در باره خودشان می باشد. دانش آموزی که خود را کودن می انگارد انگیزه ای برای مطالعه و یادگیری و تلاش ندارد. بر اثر نبودن انگیزه کودک تلاش نمی کند و در نتیجه مردود می شود. اگر فردی خود را موجودی ارزشمند و کارامد بیانگارد خواهد کوشید قضاوتش را به مرحله عمل در آورد. موفقیت ها ،ارزش ها ،و توانایی ها در ایجاد نوع شیوه زندگی موثرند. ضمن گفتگوهای روزانه ،با افرادی مواجه می شویم که می گویند برای چنین کاری آفریده نشده اند . با داشتن چنین عقیده و تصور ،فرد درصدد احراز آن شغل بر نخواهد آمد . همچنین از گفته معلوم میشود که خویشتن پنداری تا حدود زیاد نوع شغل فرد را مشخص میسازد . به نظر کوپر ا سمیت (1967) افرادی که خویشتن پنداری مثبت دارند زندگی موفقیت آمیزی را سپری میسازند . از سوی دیگر خویشتن پنداری منفی به احساس حقارت : ناتوانی : پریشانی و بی هدفی منجر میگردد . فردی که خود را برای انجام شغل معینی مستعد و لایق نمیداند جهت احراز و اشتغال به شغل مورد نظر تلاشی نخواهد کرد. فرد معمولا ضمن انتخاب شغل به خود میگوید من چنین فردی هستم لذا باید به انجام چنان شغلی بپردازم .خویشتن پنداری از چهار عامل مهم یعنی طرز تلقی و عقاید وا لدین : طرز تلقی همقطاران : طرز تلقی کارکنان آموزشگاه : و علایق شخصی تشکیل میشود . هر کدام از این عوامل در ایجاد نوع و میزان خویشتن پنداری فرد نقش عمده ای دارد . مجموعه عوامل فوق در پیش بینی موفقیت : ارزشمندی : توانایی: و اهمیت فرد مؤثر هستند . محیط خانواده و آ موزشگاه که ا ز منابع اولیه تماس کودک با دنیای خارج هستند در پرورش نوع خویشتن پنداری کودک بسیار مهم می باشند . وا لدین و معلمان باید دانش آموزان را در شناخت توانایی ها : محدودیت ها : و علایق کمک نمایند . به نظر جوردن (1963) رفتار اکتشافی فرد به سادگی قادر خواهد بود.(1) توانایی ها و نیز محدودیت های خود را به طور واقع بینا نه ارزیابی نماید . (2) بطور بهتر وعملی تری خود را با سایرین مقایسه کند . (3) منابع جدیدی را برای خود شناسی دقیق تر کشف نماید . (4) تصمیمات صحیح تر و بهتری ا تخاذ نماید . آ موزشگاه بعنوان یکی از عوامل تقویت کننده رفتار ا کتشا فی ؛ باید اطلاعات دقیق و موثق در اختیا ر دانش آموزان قرار دهد . با تهیه و تنظیم برنامه تعلیم و تربیت مناسب برای آموزش وا لدین می توان خویشتن پنداری مثبت در کودکان را تقویت نمود . برای کسب اطلاع بیشتر به اثر دیگر مؤلف تحت عنوان فنون تربیت کودک مراجعه نمائید. (شفیع‌آبادی،1374).
زندگی امروز، یعنی قدرت انتخاب، انتخاب برای همه چیز، از لباس و اتومبیل و خانه گرفته تا برنامه‌های تلویزیون و تئاتر و سینما و موسیقی و انتخاب رشته تحصیلی گرفته تا انتخاب شغل. شغلی که در قدیم در خانواده امری موروثی بود وغیر قابل انتخاب. امروزه مثل تمام کالاهای دیگر قابل انتخاب است. در زندگی اجتماعی انتخاب شغل از جمله مسائلی است که افراد را به خود مشغول می‌کند و بخشی از انرژی روانی و فکری آنها صرف این مسئله می‌شود. در صورتی که افراد به دیدگاههای اصلی خود در زندگی دست یابند، با فراغ بال و با تمام توان و انرژی جسمی خود به کار می‌پردازند.

 

جنبه های گوناگون خویشتن پنداری

 

درآزمون نمونه ای که به دست می دهیم پنج جنبه از خویشتن فرد را مورد توجه قرار داده ایم مشاورین در مطالعاتی که بعدها خود انجام خواهند داد می توانند جنبه های دیگری را در نظر بگیرند .

1- وضع حال و رفتار کودک در انجام فعالیت های تحصیلی :

در این قسمت می خواهیم بدانیم پنداری که کودک ، از نحوه انجام فعالیت های تحصیلی از خود دارد و یا تصور می کند دیگران از او دارند چگونه  است . مطالعه را در پنج زمینه مختلف زیر انجام داده ایم .

الف ـ میزان سرعت (1) درانجام فعالیت های تحصیلی آیا فکر می کند کند کار است ، دیگران او را چگونه یافته اند؟

ب ـ میزان حساسیت (2) دربرابر نتایج تحصیلی ، آیا در برابر نمرات و نتایجی که از انجام تکالیف خود می گیرند حساسیت زیاد نشان می دهد خوشحالی یا ناراحتی اش قابل توجه است یا بی تفاوت است .

ج ـ خودکاوی (3) آیا در اداره و رهبری کارهای خود محتاج به یاری دیگران است و یا خود کار و خود پیرو است .

د ـ پایداری (4) در انجام دادن کار : آیا وقتی کاری را شروع می کند آن را دنبال می کند ویا نیمه تمام و ناقص باز می گذارد .

ه ـ گرایش اجتماعی در انجام کار آیا منزوی و کناره گیر است یا در فعالیت های گروهی و اجتماعی شرکت می جوید .

   هنگامی که نتایج آزمون را در زمینه های پنجگانه فوق در روی صفحه به صورت نمودار ترسیم کنیم وضع نمودارها به خوبی جهت و نحوه قضاوت پندارهای کودک را نسبت به خود نشان می دهد وبه خوبی می توان این تفاوت را با آن چه در زندگی روزانه کودک می گذرد و مشاهده می شود تطبیق داد و دراندیشه چاره جویی برآمد . چه در بسیاری از موارد پندارهای کودک علت دلسردی ، ناامیدی ، افسردگی اوست ، ویا برعکس محرک فعالیت ها و تلاشها خستگی ناپذیر و امیدواریهایش می باشند ( جدول ترسیم نمودار و تنظیم نتایج را در صفحه پایان گزارش ملاحظه می نمائید .

2-هوشمندی (5) ، دقت (6) ، حافظه (7)

این سه خصیصه روی هم هسته اصلی فعالیت های ادراکی فرد رامی سازند و نمایند میزان تسلط و موفقیت او  د ر درک مطالب و مسائل تحصیلی و قدرت او برای یادگیری و یاد آوری و تعبیر و

         1- Rapidite                        2- sensibilite                      3- Autonomic               4- perseverance

             5- Inteligence                    6- Attention                       7- Memory

تفسیر معلوماتی است که به دست آورده است . هنگامی که از آزمایش شونده می خواهیم پندار خود و یا دیگران را درباره خود نسبت به این استعدادها بازگوکنند نباید انتظار داشت که او مفاهیم دقیق این اصطلاحات را بفهمد و آزمایش کنند نیز نباید خود را مقید به تعاریف و اصطلاحات سازد . بلکه برای اطلاع بیشتر فرد در مورد هر کدام از آن خصیصه هابا ذکر مثال و شواهد عینی در زندگی او وافراد دیگر اکتفا می کند . به عبارت دیگر باید به آنچه کودک از هوش ، دقت و حافظ در زبان روزمره و هنگام گفتگو و یا قضاوت درباره خود و دیگران می فهمد بسنده کرد .

3- وضع ظاهر

از صفاتی که در وضع ظاهر کود ک جلب توجه می کند یکی نیرومندی (1) وضعف بدنی و دیگر زیبایی(2) و زشتی است که بیش ازهمه مورد قضاوت ونظر قرار می گیرند و مانیز آنها را انتخاب کرده ایم .

4- رفتار اخلاقی

ادب (3) و راست گوئی (4) و صفت بارز و مورد توجه اخلاقی است که در پرسشنامه منظور داشته ایم.

صفات فراوان دیگر را نیزمی توان برحسب امکان و اقتصاد مورد مطالعه قرار داد .

خصیه های منش

برای آگاهی از خصیصه های منش و نشانه های آنها و هم چنین نظریه منش شناسی مورد توجه ما برای آگاهی بیشتر می توانید به کتاب منش شناسی کودک مراجعه نمائید . (5)

ابعاد خویشتن پنداری

منظور ازابعاد مجموعه افرادی هستند که قضاوت و نظرشان برای تعیین پندار خویشتن آزمایش شونده مورد استفاده قرار می گیرد . بررسی ما دارای دو بعد اساسی است .

1- پندار فرد از خودش . در این بعد از آزمایش شونده می خواهیم تا پندار خود را با توجه به جنبه های گوناگونی که یاد کردیم درباره خود بیان کند . در جدول ثبت نتایج وهمچنین پاسخنامه که ضمیمه این گزارش هستند جای معینی برای این قسمت از قضاوتها در نظر گرفته شده است .

2- پندار دیگران از خود. برای روشن کردن این قسمت از پندار از قضاوت افرادی استفاده شده که بیش از همه به فرد نزدیک هستند یعنی : پدر ، مادر ـ بهترین دوست و معلمینی که بیشتر کودک با او آشنا است و دوستش دارد .

مشاورین راهنما پس از کشیدن نمودار خویشتن پنداری درعین حال  که وضع پندار او را در هریک از افراد جداگانه درنظر می گیرند . وضع نمودار را درمورد پدر ، مادر ، بهترین دوست و معلم یکجا نیز در نظر خواهند گرفت وضع کلی پندار این افراد نسبت به کودک پندار اجتماعی کودک را از خودش می سازد .

1-Force         2- Beaute    3- Politesse     4- Franchise

5- منش شناسی کودک  : از انتشارات زوار در 2 جلد چا پ 1353

 ترجمه و نگارش : دکتر محمد مهدی خدیوی زند .

آزمون خویشتن پنداری

در صفحات آینده آزمون خویشتن پنداری را ارائه داده ایم استخوانبندی این آزمون از کاری گرفته شده است که میشل ژلی ،  میشل لاکور و روژمایر  درسال گذشته درآزمایشگاه روانشناسی مدرسه وابسته به آزمایشگاه روانشناسی مرکز تحقیقات علمی فرانسه انجام داده اند . نتایج تحقیقات آنان در بولتن روانشناسی شماره 14ـ 17سال 72ـ 1971 منتشر شده است .

شرح کلی مفاهیم و هدفهای آزمون همانست که در صفحا ت گذشته بیان داشتیم .

طریقه اجرا

دفترچه آزمون را در اختیار آزمایش شونده قرار می دهید . ابتدا مطمئن می شوید که توضیح کوتاه سربرگ آزمون را خوب فهمیده است ( برای او روشن سازید که در هر مورد می تواند نمرات از 1تا 10 انتخاب کند و نمره بدهد ) .

آنگاه برگ پاسخنامه را به او می دهید برای او روشن سازید که چگونه 18 قسمت آزمون در 18 ردیف پاسخنامه درنظر گرفته شده است و بگوئید که پس از خواندن هر قسمت وقتی آماده جواب دادن می شود نمره مربوط را درخانه ایکه زیر نام شخص ویا فردیکه پندار او مورد نظر است خواهد گذاشت .

مثلاً‌ وقتی آزمایش کننده می خواند که : فکر می کنید مادرتان به شما چند نمره می دهد ؟

نمره ای را که به نظر می رسد مادر درآن مورد به او خواهد داد در زیر اسم مادر در مقابل صفت یا خصیصه مربوطه خواهد نوشت . به همین ترتیب تا آخر ( بهتر است آزمایش کننده یک بار این آزمون را در مورد خود اجرا نماید و عملاً تمام مراحل و مفاهیم آن را بیازمایند تا با دقت و روشن بینی بیشتری بتوانند برای آزمایش شوند ه توضیح دهند ) .

در جریان آزمایش هر جا آزمایش شوند ه توضیحی خواست با ذکر مثال برایش روشن سازید در قسمت اول آزمون صفحه اول تحت عنوان “ سرعت در کارهای تحصیلی “ ملاحظه می کنید که پس از توضیح مختصر پنج پرسش برای آزمایش شونده طرح شده است چهار پرسش با جمله فکر می کنید ویک پرسش با جمله “ خودتان “‌ شروع می شود پرسش ها به ترتیب مربوط هستند به پندار پدر ، دوستان ، معلمین خود او .

درقسمت های بعد تا آخر این آزمون این پرسشها تکرار نشده اند . بنابراین از این آزمایش شونده بخواهید که به همان پرسشهای قسمت اول مراجعه کند زیرا عبارت پرسشها در تمام قسمت هایکسان است. آزمایش شونده پس از پاسخ دادن به یک یا دو قسمت دیگر احتیاج به مراجعه به پرسشها ندارد . کافی است که توضیحات هر قسمت را بخواند وبا توجه به تمام اشخاص در پاسخنامه پرسشها را خود تکرار کند و نمره مربوط را در زیر آن نام مقابل صفت مورد نظر بنویسد .

آزمایش کنندگان دقت خواهند کرد که آزمایش شونده در نمره گذاری اشتباه نکند و نمره هر قسمت را مقابل ردیف آن بنویسد .

ثبت نتایج

برای آن که ارتباط پاسخ ها با یکدیگر در قسمتهای مختلف  سنجیده شود جدولی ضمیمه این آزمایش است . در این جدول در برابر هر یک از خصیصه های مورد نظر رنگی را که نوشته ایم ، نمودار مربوط به آن خصیصه را با آن رنگ رسم کنید تا از دیگر خصیصه ها متمایز باشد .

نمرات داده شده در پاسخنامه را با علامت ( × ) در زیر اسم اشخاص در برابر شماره مربوط که قسمت راست جدول ثبت شده است می نویسید . حتماً پس از علامت گذاری در مورد هر یک از خصیصه ها نمودار مربوط را ترسیم کنید در غیر این صورت اشتباه خواهید کرد .

آزمون خویشتن پنداری

دراین آزمون از شما خواسته شده است که نظر خودتان را درباره صفات و خصیصه های خودتان و همچنین نظر دیگران را درباره خودتان با دادن نمره های از 1تا 10 مشخص کنید سعی کنید با دقت آنچه را که شما درباره خودتان فکر می کنید و یا می پندارید که دیگران درباره شما فکر می کنند در نظربگیرید وبه آن نمره بدهید اگر در یک یا چند مورد معنی کلمات و صفات را نمی فهمید سؤال کنید وقتی خوب روشن شدید جواب بدهید .

 

پندار از وضع و حال در انجام کارهای تحصیلی

 

1- سرعت در کارهای تحصیلی

برخی از شاگردان هستند که در انجام کارهای  تحصیلی خیلی کند هستند به آنها نمره ( صفر ) می دهیم ، برخی دیگر متوسط هستند به آنها نمره ( پنج )می دهیم و عده ای خیلی سریع می باشند به آنها نمره (د ه ) می دهیم .

ـ فکر می کنید مادرتان با شما نمره چند می دهد .

ـ فکر می کنید پدرتان به شما نمره چند می دهد .

ـ فکر می کنید دوستانتان به شما نمره چند می دهند .

ـ فکر می کنید معلمین به شما نمره چند می دهند .

ـ خودتان نمره چندبه خودتان می دهید .

2- حساسیت به نتایج کارهای تحصیلی

برخی از شاگردان در مقابل حرفهایی که در کلاس به آنها زده می شود و نمره های خوب یا بدی که می گیرند خیلی حساس هستند و زود تحت تأثیر قرار می گیرند به آنها نمره ( ده ) می دهیم . برعکس عده ای هستند که هیچگونه حساسیتی ندارند و تحت تأثیر قرار نمی گیرند به آنها نمره

 ( صفر ) می دهیم و به آنهائیکه درحد متوسط هستند نمره ( پنج ) می دهیم .

فکر می کنید …………

3- رهبری و اداره کردن خود

بعضی از شاگردان چابک و زرنگ نیستند ، پیوسته باید به آنها کمک کرد ، نسبت به سنشان هنوز

( بچه هستند ) اینگونه شاگردان نمی توانند خود را  رهبری و اداره کنند به آنها نمره صفر 

می دهیم برخی دیگر نسبتاً وبه طور متوسط چابک و زرنگ هستند و به آنها نمره ( پنج ) می دهیم و اما عده ای هستند که خیلی خوب از اداره کارهای خود برمی آیند به آنها نمره ده می دهیم .

فکر می کنید ………..؟

4- پایداری درانجام دادن درکار

ـ بعضی از شاگردان وقتی کاری را شروع می کنند ، یا تکلیفی را انجام می دهند ، اگر چه خیلی مشکل باشد تا آخر پایداری می کنند و تا تمام نکنند رها نمی کنند به آنها نمره ده می دهیم .

ـ عده ای هستند که زود دلسرد می شوند و دست از کار می کشند و مقاومت نمی کنند به آنها نمره صفر میدهیم .

ـ عده ای هستند که برای حل مشکل و انجام تکالیف مقاومت و پایداری متوسط دارند به آنها نمره پنج می دهیم .

  فکر می کنید ………..؟

5- گرایش اجتماعی درکار

برخی از شاگردان دوست ندارند تنها باشند بلکه همیشه می خواهند با دیگران باشند به آنها نمره ده می دهیم برخی دیگر برعکس دوست دارند تنها کارکنند و فقط از تنهایی لذت می برند به آنها نمره صفر می دهیم .

برخی دیگر به طور متوسط گاهی در انزوا وگاهی در اجتماع هستند به آنها نمره پنج می دهیم .

فکر می کنید ………..؟

پندار از هوشمندی ، دقت ، حافظه

6- هوش

فرض کنید به کسی که خیلی باهوش باشد نمره ده بدهیم و کسی که خیلی کم هوش باشد نمره صفر بدهیم و به کسی که هوش متوسط دارد نمره پنج می دهیم .

فکر می کنید ………

7- حافظه

کودکی که حافظه اش خوب است هر چه یاد گرفته باشد و یا به او گفته باشند زود به یاد می آورد .

به هرکس همه چیز را از یاد ببرد نمره صفر می دهیم .

به هرکس همه چیز را خیلی خوب به یاد می آورد نمره ده می دهیم .

به هر کس که به طور متوسط مطالب را به یاد می آورد نمره پنج می دهیم .

فکر می کنید ………

8-دقت

وقتی یک شاگرد به هرچه در کلاس می گویند گوش می دهد و همه چیز را با دقت گوش می دهد به او نمره ده می دهیم .

وقتی شاگرد به آنچه در کلاس می گذرد گوش نمی دهد ودقت نمی کند به او نمره صفر می دهیم .

وقتی شاگردی به طور متوسط به مطالب کلاس دقت کند و گوش دهد به او نمره پنج می دهیم .

فکر کنید ………؟

پندار از وضع ظاهر

 

9- نیرومندی

ـ برخی از شاگردان دارای نیرو و قدرت متوسط هستند به آنها نمره پنج می دهیم .

-         برخی ا ز آنها واقعاً ضعیف هستند به آنها نمره صفر می دهیم .

-         برخی دیگر خیلی نیرومند وقوی هستند به آنها نمره ده می دهیم .

فکر می کنید ………

10 زیبائی 

اگر کسی خیلی زیبا باشد به او نمره ده می دهیم . اگر خیلی زشت باشد با و نمره صفر می دهیم و اگر متوسط باشد به او نمره پنج می دهیم .

فکر می کنید ………

11- ادب

کودکانی هستند که بی ادب اند و همیشه حرفهای رکیک می زنند به آنها نمره صفر می هیم و عده ای هستند که خیلی زیاد با ادب اند به آنها نمره ده می دهیم و عده ای نیز در حد متوسط قرار گرفته اند به آنها نمره پنج می دهیم .

فکر می کنید ………؟

12- صداقت و راستگوئی

کسی که راستگو و صادق است همیشه حقیقت را می گوید و دروغ نمی گوید .

اگر فردی دارای صداقت و راست گوئی باشد به او نمره پنج می دهیم .

 اگر ابدا ً صادق وراستگو نباشد به او نمره صفر می دهیم .

اگر خیلی راستگو باشد به او نمره ده می دهیم .

 

فکر می کنید ………؟

 

 

 

پندار از خصیصه های منش

 

13- هیجانها و انگیختگی

بعضی از شاگردان زود خوشحال و یا زود عصبانی و ناراحت می شوند در این صورت می گوییم :

زود انگیخت و هیجانی می باشند به آنها نمره ده می دهیم .

برخی دیگر به هیچ وجه خوشحال ویا عصبانی و خشمگین نمی شوند به آنهانمره صفرمی دهیم .

برخی دیگر خوشحالی ، عصبانیت و یا خشم متوسط دارند به آنها نمره پنج میدهیم .

فکر می کنید ………

14- کار آئی و نیروی بدنی

کسی که بتواندزیاد کار و تلاش کند و زود خسته نشود و قوی باشد او را کار آور می گوئیم .

اگر کسی خیلی دیر خسته شود و خیلی زیاد کا ر وتلاش می کند و فوق العاده قوی باشد به او نمره ده می دهیم .

اگر کسی زود خسته شود و خیلی کم کار و ضعیف باشد به او نمره صفر می دهیم .

اگر کسی دارای نیروی متوسط باشد و بتواند به اندازه کافی کار کند و خسته نشود به او نمره پنج می دهیم .

فکر می کنید ………. ؟

15 دوام خوشحالی ها و ناراحتی ها  ( آهنگ رفتار )

برخی از افراد وقتی خوشحال می شوند و یا خشمناک و رنجیده خاطر می گردند خیلی زودتر خوشحال ، خشم و رنج خود را آشکارمی کنند و خیلی زود هم از یاد می برند به آنها نمره ده می دهیم .

برخی دیگر خوشحالی و یا خشم وکینه و رنجش خود را برای مدتی بسیار زیاد در خود نگاه می دارند و از یاد نمی برند به آنها نمره ده می دهیم .

برخی دیگر در حد متوسط هستند نمره پنج می دهیم .

فکر می کنید ………

16- نرمش پذیری و نرمش ناپذیری ( انعطاف رفتار )

اگر کسی زیاد مطیع و فرمانبردار دیگر ان باشد و خیلی زیاد نرمش پذیری و ملایمت نشان دهد به او نمره ده می دهیم .

اگر کسی فوق العاده سرکش باشد و خصومت و سرسختی نشان دهد وبه هیچ وجه نرمش پذیری و ملایمت نشان ندهد نمره صفر می دهیم .

اگر کسی درحد متوسط نرمش پذیر و ملایم باشد به او نمره پنج می دهیم .

فکر می کنید ………..؟

 

17- میدان آگاهی و دامنه رغبت ها

ـ اگر کسی به مسائل متنوع و چیزهای فراوان علاقمندی نشان دهد و نسبت به درسها و امور مختلف اطلاعات و رغبت زیاد داشته باشد به او نمره ده می دهیم .

اگر کسی فقط به یک یا دو چیز معین علاقه نشان دهد و سرگرمیها و رغبتهایش خیلی محدود باشند به او نمره صفر می دهیم .

و گر کسی در حد متوسط باشد به او نمره پنج می دهیم .

فکرمی کنید ………..؟

 

 

18- گزارش رفتار

برخی از شاگردان دوست دارند همیشه با دوستان و رفقا باشند و در بازیهای دسته جمعی و گروهی شرکت می کنند به آنها نمره ده می دهیم .

برخی دیگر پیوسته در تنهایی و انزوا به سر می برند و دوستان و رفقای کمی دارند به آنها نمره صفرمی دهیم .

برخی دیگر درحد متوسط قرار دارند به آنها نمره پنج می دهیم .

فکرمی کنید ………؟

 

تعریف خویشتن پنداری و نظریه‌های وابسته به آن

آدلر در تئوری خود در ارتباط با مفهوم شیوه زندگی به بیان خویشتن پنداری پرداخته است. ولی مفهوم خود یا خویشتن پنداری را، اعتقاد به اینکه«من که هستم» تعریف می‌کند(کریسنی،1991). به نظر آدلر(1963) اگر هدف از انجام هر رفتار مشخص گردد، عواقب و نیز مسیر تکاملی آن رفتار به سادگی معین خواهد گردید. یعنی با شناسایی رفتار به سادگی می‌توان مسیر رفتار فرد را مشخص نمود(به نقل از شفیع‌آبادی،1379، ص198).
راجرز در تئوری خود در بیان خویشتن پنداری می‌نویسد:
هر انسانی در دنیای متغیر و متحولی از تجربیات گوناگون زندگی می‌کند که فقط خودش در مرکز آن جهان هستی قرار دارد. فرد یا ارگانیزم بر اساس تجربه و درک خودش از زمینه تجربی، نسبت به آن واکنش نشان می‌دهد. او تجارب خود را واقعیت تلقی می‌کند و برای او واقعیت همان چیزی است که او تجربه می‌کند. رفتار نتیجه ادراک فرد است و فرد به طریقی که واقعیت را ادراک و توصیف می‌کند نسبت به آن واکنش نشان می‌دهد. ارگانیزم به زمینه پدیده‌ای و ادراکی خود، به صورت یک کل سازمان یافته پاسخ می‌دهد. پاسخهای جسمانی و روانی ارگانیزم به وقایع خارجی به صورت یک کل سازمان یافته و هدف جویانه است. مثلاً اگر آب بدن کاهش یابد، تمام اجزای ارگانیزم به تلاش می‌پردازند تا این کمبود را تأمین نمایند. ارگانیزم یک تمایل انسانی ذاتی و یک تلاش اصلی دارد و آن تمایل به تحقق بخشیدن و حفظ و تعالی خویش است و این پایه و اساس فعالیتهای او را تشکیل می‌دهد. تمام نیازهای روانی و جسمانی فرد را می‌توان جنبه‌هایی از همین نیاز بنیادی دانست. تحت تأثیر این تمایل اساسی، ارگانیزم در جهت رشد، خودشکفتگی، بقاء و تعالی، خود رهبری، خود نظمی، خود مختاری، مسئولیت و تسلط بر نفس حرکت می‌کند. مهمترین موضوع برای درک و فهم رفتار فرد آن است که آن را در چهارچوب مرجع قیاس درونی او مورد توجه و بررسی قرار دهیم. بنابراین راه برای شناخت رفتار فرد آن است که قالب مرجع قیاس درونی او شناسایی شود و به مسائل به همان طریقی نگریسته شود که خود فرد به آنها می‌نگرد از کل زمینه ادراکی به تدریج بخشی بنام«خود» متمایز و متجلی می‌شود که«مفهوم خود» نیز نامیده می‌شود. مفهوم خود ابعادی دارد و هر بعد آن دارای ارزشهایی است. راجرز معتقد است که بر اثر تعامل فرد با محیط و خصوصاً در سایه ارزشیابی فرد از تعامل خود با دیگران سازمان«خود» شکل می‌گیرد(شرتزر،1984).

 

شفیع‌آبادی در تئوری خود در بیان خویشتن پنداری می‌نویسد:
خویشتن پنداری تا حدود زیادی تعیین کننده مسیر رفتار می باشد .خویشتن پنداری قضاوتی است که فرد در زمینه های موفقیت ،ارزش ها ،توانایی ها ،اهمیت و اعتبار فردی دارد .جواب به برخی از سئوالات نظیر آیا من فرد موفقی در زندگی هستم ؟آیا من قادرم چنین کاری را با موفقیت به پایان برسانم ؟نشان دهنده نوع خویشتن پنداری فرد می باشد.
قضاوت فرد در مورد خود نه فقط در انتخاب شغل بلکه در تععیین رفتار و مسیر زندگی نیز موثر می باشد . تحقیقات معلوم داشته اند که یکی از علل مهم عدم موفقیت دانش آموزان مدارس قضاوت منفی آنها در باره خودشان می باشد. دانش آموزی که خود را کودن می انگارد انگیزه ای برای مطالعه و یادگیری و تلاش ندارد. بر اثر نبودن انگیزه کودک تلاش نمی کند و در نتیجه مردود می شود. اگر فردی خود را موجودی ارزشمند و کارامد بیانگارد خواهد کوشید قضاوتش را به مرحله عمل در آورد. موفقیت ها ،ارزش ها ،و توانایی ها در ایجاد نوع شیوه زندگی موثرند. ضمن گفتگوهای روزانه ،با افرادی مواجه می شویم که می گویند برای چنین کاری آفریده نشده اند . با داشتن چنین عقیده و تصور ،فرد درصدد احراز آن شغل بر نخواهد آمد . همچنین از گفته معلوم میشود که خویشتن پنداری تا حدود زیاد نوع شغل فرد را مشخص میسازد . به نظر کوپر ا سمیت (1967) افرادی که خویشتن پنداری مثبت دارند زندگی موفقیت آمیزی را سپری میسازند . از سوی دیگر خویشتن پنداری منفی به احساس حقارت : ناتوانی : پریشانی و بی هدفی منجر میگردد . فردی که خود را برای انجام شغل معینی مستعد و لایق نمیداند جهت احراز و اشتغال به شغل مورد نظر تلاشی نخواهد کرد. فرد معمولا ضمن انتخاب شغل به خود میگوید من چنین فردی هستم لذا باید به انجام چنان شغلی بپردازم .خویشتن پنداری از چهار عامل مهم یعنی طرز تلقی و عقاید وا لدین : طرز تلقی همقطاران : طرز تلقی کارکنان آموزشگاه : و علایق شخصی تشکیل میشود . هر کدام از این عوامل در ایجاد نوع و میزان خویشتن پنداری فرد نقش عمده ای دارد . مجموعه عوامل فوق در پیش بینی موفقیت : ارزشمندی : توانایی: و اهمیت فرد مؤثر هستند . محیط خانواده و آ موزشگاه که ا ز منابع اولیه تماس کودک با دنیای خارج هستند در پرورش نوع خویشتن پنداری کودک بسیار مهم می باشند . وا لدین و معلمان باید دانش آموزان را در شناخت توانایی ها : محدودیت ها : و علایق کمک نمایند . به نظر جوردن (1963) رفتار اکتشافی فرد به سادگی قادر خواهد بود.(1) توانایی ها و نیز محدودیت های خود را به طور واقع بینا نه ارزیابی نماید . (2) بطور بهتر وعملی تری خود را با سایرین مقایسه کند . (3) منابع جدیدی را برای خود شناسی دقیق تر کشف نماید . (4) تصمیمات صحیح تر و بهتری ا تخاذ نماید . آ موزشگاه بعنوان یکی از عوامل تقویت کننده رفتار ا کتشا فی ؛ باید اطلاعات دقیق و موثق در اختیا ر دانش آموزان قرار دهد . با تهیه و تنظیم برنامه تعلیم و تربیت مناسب برای آموزش وا لدین می توان خویشتن پنداری مثبت در کودکان را تقویت نمود . برای کسب اطلاع بیشتر به اثر دیگر مؤلف تحت عنوان فنون تربیت کودک مراجعه نمائید. (شفیع‌آبادی،1374.)



JavaScript Codes


Javascripts