پروژه

پاسارگاد

آشنایی با محوطه تاریخی شهر پاسارگاد

شهر پاسارگاد در 70 کیلومتری شمال تخت جمشید ، در جاده آسفالته شیراز آباده ، در  فاصله سه کیلومتری جاده قرار دارد. دشتی که پاسارگاد در آن واقع شده، " دشت مرغاب" نامیده می شود و با مساحتی حدود 20×15 کیلومتر ، 1200 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. رود پُلوار که در ایران باستان مدوس ( Medus ) نامیده می شد، این دشت را سیراب می کند.

پیش از این که شهر پاسارگاد در دشت مرغاب ساخته شود، این دشت از سابقه تمدنی سه هزار ساله برخوردار بود . برخی از مورخان ذکر کرده اند که کورش با شکست آستیاگس ( آستیاک ) در سال 550 پیش از میلاد، امپراتوری ماد را سرنگون کرد. او در میدان جنگی که بر مادها پیروز شد، محلی را برای اقامت خود به عنوان پایتخت برگزید. این محل همین دشت مرغاب است.

 علت نام گذاری پاسارگاد

در مورد واژه پاسارگاد نظریات گوناگونی ابراز شده است: نخستین کسی که در این زمینه اظهار نظر کرده، هردوت است که از « پاسارگادی » به عنوان مهم ترین طایفه و عشیره پارسیان نام برده و هخامنشیان را برخاسته از این طایفه می داند. «کنت کورس» این واژه را به صورت « پارسه گَـَد » آورده است.اصولاً وجه اشتقاق این واژه در پارسی باستان مورد تردید است و پاسارگاد را « محل استقرار پارسیان » ، « زیستگاه پارسیان » ، « تختگاه پارسه » و « دژپارسیان » معنی کرده اند.

« هالُک » براساس گـِل نبشه های تخت جمشید معتقد است که صورت ایلامی واژه پاسارگاد، بَتَرکَتَ (Batrakata) بوده است.  

آرامگاه کوروش کبیر 

بنای ساده که در ابتدای مجموعه این پاسارگا د واقع شده است از سنگ سفید وبه صورت یک اتاق مستطیل بدون پنجره همراه با یک سقف این شیروانی شکل که بر روی یک هرم چند پله ای استوار است شکل گرفته است و تنها یک در ورودی دارد . آرامگاه در عین سادگی نمایشگر قدرت و اقتدار بنیان گذار سلسله هخامنشی است

کاخ ورودی

به فاصله هزار متری شمال شرقی آرامگاه کوروش کبیر بقایای بنایی است که گمان می رود کاخ ورودی پاسارگاد باشد . تالار کاخ دارای هشت ستون سنگی بوده است که دارای بدنه صاف و صیقلی بوده اند تمامی کف کاخ با دو لایه سنگی سفید فرش شده است. کاخ ورودی به نام کاخ انسان بالدار نیز مشهور است .

کاخ پذیرایی

در نزدیکی کاخ ورودی کاخی با ستونهای بلند قرار داشته که مخصوص برگزاری مراسم پذیرایی از نمایندگان و بزرگان کشورهایی که به دیدن کوروش کبیر می آمدند ساخته شده است . تالار مرکزی هشت ستون داشته که امروزه فقط  یکی از آنها پس از گذشت بیست و پنج قرن به صورت شگفت انگیزی هنوز پا برجاست. چهار درگاه از ایوانها به داخل تالار مرکزی باز می شده اند که با نقوش برجسته ای مزین بوده اند .  

کاخ اختصاصی کوروش کبیر

حدوداً در سیصد متری کاخ پذیرایی واقع شده است . نقشه این کاخ به صورت حرفH  بوده و تالار مرکزی آن با سی ستون مزین بوده است. ایوان شرقی تالار کتیبه ای به زبانهای ایلامی ، پارسی و بابلی باستان نقش شده که معنی آن چنین است :

« من کوروش هستم شاه هخامنشی »

ایوان غربی نیز دارای بیست و چهار ستون بوده است . دیواره های کاخ و ایوانها دارای نقوش برجسته و تزئینات فراوان بوده است که متاسفانه از بین رفته اند . گمان میرود که این کاخ، کاخ خصوصی کوروش کبیر بوده است.

آثار باستانی پاسارگاد

 مجموعه آثار پاسارگاد در محوطه ای به پهنای دو و درازی سه کیلومتر گسترده است. همین گستردگی موجب شده که « هنری فرانکفورت » اظهار نماید پاسارگاد مکان استقرار یک فرمانروای کوچ نشین بود.

این آثار از شمال به جنوب به پنج گروه زیر تقسیم می شوند:

1. صفه ( ایوان مسقف ) عظیم تل تخت یا تخت مادر سلیمان و باروی( دیوار) خارجی آن.

2. محوطه مقدس در شمال غرب آن.

3. ساختمان زندان.

4. مجموعه کاخ ها شامل محوطه چهار باغ با آب گذرها، حوضچه های سنگی و کاخ های پذیرایی یا بارعام، کاخ اختصاصی کوروش یا کاخ مسکونی، کوشک های الف و ب ، درگاه و پل.

5. آرامگاه کوروش در فاصله 5/1 کیلومتری کاخ ها.

آثار باستانی پاسارگاد از لحاظ تاریخی به دو دوره ویژه را برسی می کنم :

1. آثار پیش از تاریخ و پیش از دوره هخامنشی: ضمن کاوش های باستان شناسی در شمال آرامگاه کوروش، در صفه سنگی مشهور به تخت سلیمان، چند تکه سفال نقش دار و قسمتی از یک مجسمه سنگی از دوره ایلامی کشف شد.

2. آثار دوره هخامنشی: این آثار در برگیرنده ی کاخ پذیرایی کوروش ، کاخ اختصاصی کوروش ، کاخ شرقی با نقش برجسته انسان بال دار، صفه سنگی معروف به تخت مادر سلیمان ( تل تخت ) ، آب نماهای کاخ شاهی ، حوضچه های سنگی ، ویرانه برج سنگی ، بنای موسوم به زندان ، دژ پاسارگاد ، آتشکده پاسارگاد و آرامگاه کوروش.

استحکامات تل تخت یا « تخت مادر سلیمان»

تل تخت که در فاصله ی 2300 متری آرامگاه کوروش قرار گرفته حدود دو هکتار وسعت دارد و در اصل روی تپه ای بنا شده تا بر همه ی دشت مسلط باشد. ارتفاع تل تخت از کف دشت، 50 متر است. پس از صاف کردن تپه، بخشی را هم به طور مصنوعی به صورت یک محوطه سنگی بر آن افزوده اند که در نتیجه فرم سکویی کثیر الاضلاع را یافته است.

آثار چهار دوره مختلف در این مجموعه شناسایی شده است:

آثار دوره نخست از زمان کوروش بزرگ:

این آثار شامل صفه عظیم سنگی است که در سمت غرب و شمال غربی تپه از چند قسمت تشکیل شده است. دیواره بیرونی که از بیست ردیف سنگ آهکی عظیم بنا شده، نمای تل تخت را تشکیل می دهد. اطراف این سنگ ها به شکل زیبایی تراش خورده و وسط آنها برجسته است.دیواره درونی پشت دیواره بیرونی قرار دارد و از لاشه سنگ های مسی رنگ تشکیل شده و بدون ملات، به گونه ای ماهرانه در هم قفل شده اند تا دیواره بیرونی و کف سازی بنا را حفاظت کنند.هسته ی بنا که سطح درونی تپه و قسمت مرکزی آن را تشکیل می دهد، جای ساختمان های روی تپه بود و همه از خشت و لاشه ساخته شده است. برای ورود به صفه سنگی دو راه پله در بخش شمال شرقی تعبیه شده بود که بخش هایی از آن باقی است. این بخش در مجموعه پاسارگاد ، مرتفع ترین عمارت و به صورت قلعه ای مشرف بر دشت بود.

آثار دوره دوم مربوط به داریوش هخامنشی:

این آثار که مربوط به سال های 500 تا 280 پیش از میلاد یعنی از زمان سلطنت داریوش هخامنشی تا آخر سلطنت سلوکوس اول است، شامل دژی محکم است که با دیوارهای آجری و خشتی بر روی محوطه بنا شده و تغییراتی در مجموعه ی بالای صفه به وجود آورده اند.آثار دوره سوم:آثار این دوره که بین سال های 280 تا 180 پیش از میلاد یعنی از زمان سلطنت آنتیوخوس اول تا آنتیوخوس چهارم ایجاد شده، همراه با تغییراتی در اتاق ها و راهروها است. این متعلقات در یک دوره طولانی به دست فراموشی سپرده شد و بدون استفاده ماند.

 



JavaScript Codes


Javascripts