پروژه

مهارت های پس از تدریس

مهارتهای فرایند تدریس :
فرایند تدریس : مجموعه اعمالی ست سنجیده ، منطقی و پیوسته که به منظور ارائه درس از طرف معلم صورت میگیرد .
مهارتهای فرایند تدریس : توانائیهایی که معلم برای اجرای این اعمال کسب می کند مهارت تدریس است .
مهارتهای تدریس را میتوان به سه مرحله کلی تقسیم کرد : مهارتهای قبل از تدریس ، ضمن تدریس ، پس از تدریس .

الف : مهارتهای قبل از تدریس شامل طراحی برنامه درس برای طول دوره تحصیلی مشخص ( مثلا یک ترم تحصیلی ) و زمانبندی می باشد که زمانبندی بر اساس تعداد جلسات هفتگی درس و تعداد صفحات کتاب درسی با رعایت پیچیدگی مفاهیم می باشد . تعیین رفتار ورودی ، تهیه آزمون رفتار ورودی ،تعیین مراحل و روشهای تدریس ، انتخاب مواد و وسائل آموزشی یا رسانه ها ، تعیین فعالیتهای یادگیری و ارزشیابی از مهارتهای قبل از تدریس .
ب : مهارتهای ضمن تدریس عبارتند از : اجرای آزمون رفتار ورودی ، برقراری ارتباط ، تمرکز بخشی ، آماده سازی ، ارائه درس جدید ، جمع بندی ، برقراری انضباط .

مهارت در برقراری ارتباط : ارتباط در امر تدریس جریانی است که بین پیام دهنده ( معلم ) و پیام گیرنده ( شاگرد ) به منظور ارسال و دریافت پیام برقرار می شود .

عوامل ارتباط : پیام دهنده ، پیام گیرنده ، وسیله پیام ، شرایط محیطی و خودپیام می باشند .
رابطه معلم و شاگرد از نوع روابط پیچیده انسانی ست و عوامل متعدد و گوناگونی در برقراری ارتباط انسانی موثرند که در این کن و واکنش پیچیده ممکن است عوامل مخل و سربار مانع از برقراری ارتباط متعادل د رکلاس شوند . عوامل عمده اختلال رامیتوان به عوامل مربوط به پیام دهنده ،پیام گیر و پیام و شرایط و وسائل محیط تقسیم بندی نمود .

عوامل مخل مربوط به پیام دهنده ( معلم ) : نارسائی صدا ، نامفهوم بودن بیان ، داشتن لهجه ، بیحوصلگی وکسالت ، ضعف شنوائی و بینائی ، عدم تسلط کافی به مطالب ، عدم آشنائی کافی با اصول و فنون معلمی .
عوامل مخل مربوط به پیام گیرنده ( شاگرد ) : مشکلات روانی و شخصیتی شامل حواس پرتی ،نگرانی و اضطراب ، کمروئی و خودنمائی ، ضعف بینائی و شنوائی ،مشکل بیان و غیره .

عوامل مربوط به وسائل و محیط و شرایط : سروصدای زیاد ، شلوغی و مشکلات فضای آموزشی .
مهارت تمرکز بخشی : از جمله فنونی که برای جلب توجه دانش آموزان و تمرکز بخشیدن به حواس آنها به کار میروند .
عبارتند از : توجه به نقش صدا و بیان معلم ،حرکت در کلاس ، مهارتهای کلامی و غیرکلامی ، ایجاد تنوع در برقراری رابطه بین افراد کلاس ،بکارگیری حواس مختلف .

مهارتهای آماده سازی : معلم بایستی با آگاهی از اهداف درس و ایجاد ارتباط معنی دار بین تجربیات قبلی و نیازهای شاگردان با هدفهای آموزشی کلاس با شرایط مناسب برای آماده سازی فراگیران را فراهم سازد . روش آماده سازی تاحدود زیادی ابتکاری ست و به هدف درس ، و موقعیت موجود بستگی دارد .
مهارت جمعبندی : جمعبندی عبارتند از اعمال و یا گفتار معلم که به وسیله او طراحی میشوند تا ارائه مطلب درسی را به نتیجه و پایانی مناسب برساند .

مهارت برقراری انضباط در کلاس :
در جامعه فعلی که تعلیم و تربیت کودکان در مدارس و کلاسهای پرجمعیت صورت می گیرد یکی از عمده ترین مسائل، مسئله کلاس داری یا برقراری انظباط در کلاس درس و اصلاح مشکلات رفتاری دانش آموزان است و چه بسا که با بکارگیری شیوه های نادرست ، اثرات نامطلوب و جبران ناپذیری در شخصیت کودکان و پیشرفت تحصیلی انان ایجاد شود .

عوامل انضباطی را میتوان به دو دسته کلی عوامل ناشی از معلم و عوامل ناشی از دانش آموزان تقسیم کرد .
عوامل ناشی از رفتار معلم : تحقیر دانش آموز، اجرای مقررات خشک و افراطی ، تنبیه غیر منطقی،توجه خاص به عده ای و عدم توجه به سایرین ، تشویقهای مبالغه آمیز ومکرر ، عدم توجه به اختلافات فردی دانش آموزان ، تهدید به کم نمره دادن ، عدم توجه مناسب و متعادل به کوششهای دانش آموزان .
عوامل ناشی از رفتار دانش آموزان : انواع بی انظباطیهای رفتاری ناشی از ناراحتیهای جسمی ، روانی ، بدآموزیها و بی انضباطیهای درسی را میتوان از جمله این عوامل دانست .

به منظور تغییر رفتارهای ناپسند و برقراری انضباط می توان با آگاه کردن شاگردان از اهداف و انتظارات معلم به صورت روشن و واضح و تقویت و تحسین بجا و مناسب رفتارهای پسندیده و نادیده گرفتن رفتارهای ناپسند ، استفاده نمود . باید توجه داشت که تنبیه عملی ست هشدار دهنده و بیدار کننده که موجب آگاهی فرد می گردد بنابراین بایستی از هر گونه توهین و تحقیر شخصیت دانش آموز خودداری شود و حتی الاامکان سعی شود تا مشکل وی مرتفع گردد .
مهارتهای پس از تدریس : شامل کوششهایی ست که معلم پس از ارائه درس به عمل می آورد .

شامل فعالیتهای تکمیلی خلاصه نویسی و یادداشت برداری دانش آموزان ، تعیین تکلیف به منظور عمق بخشیدن به یادگیری و ارزشیابی می باشد .

الگوهای طرح درس :
طرح درس عبارتند از برنامه ریزی و سازمان دادن به مجموعه فعالیتهایی که معلم در رابطه با هدفهای آموزشی محتوی درس و توانائیهای دانش آموزان برای یک زمان مشخص تدوین می کند .
طرح کلی فعالیتهای سالانه یک ماده درسی می باشد . بطور کلی یک طرح کلی از تدریس آن ماده درسی ، تهیه تقویم طرح کلی ، تقسیم محتوی درس و هماهنگی هدف و سایر فعالیتهای طرح کلی .

طرح درس روزانه :
شامل مجموعه فعالیتها و برنامه هایی ست که معلم از پیش جهت رسیدن به یک یا چند هدف آموزشی ویژه برای یک درس یا یک جلسه درس سازمان می دهد . طرح درس روزانه موجب می شود که معلم فعالیتهای ضروری آموزشی را به ترتیب و یکی بعد از دیگری در مراحل و زمانهای مشخص و به ویژه ای منطقی به پیش ببرد و نتایج حاصل از آن را برای تدریس در مراحل بعدی آموزش مورد استفاده قراردهد . در واقع این فعالیتها باعث بهبود کیفیت آموزش و تسریع جریان یادگیری می شود .

 نکات مهم در طرح درس روزانه :
تعیین موضوع درس و مشخص کردن هدف کلی درس ، نوشتن رئوس مطالب و مفاهیم ، تهیه هدفهای جزئی تر و بررسی رفتارهای ورودی و تهیه آزمون مناسب برای ارزشیابی تشخیصی به منظور تعیین توانائیهای واقعی دانش آموزان تهیه هدفهای رفتاری ، تعیین مراحل تدریس و تنظیم محتوی درس ، تعیین روش تدریس مناسب ، انتخاب مواد آموزشی و تدارک امکانات ، مشخص کردن فعالیتهای دانش آموزان ، تعیین فرصتهای لازم برای تدریس و تعیین نظام و نحوه ارزشیابی می باشد .

- مهارت های پس از تدریس که خود شامل سه بخش می شود:

الف: جمع بندی و نتیجه گیری

ب: ارزشیابی تکوینی

ج: تعیین تکلیف

الف: جمع بندی و نتیجه گیری:در این مرحله معلم با همراهی فراگیران و توسط خود آن ها به یک جمع بندی از مطالب تدریس شده دست می یابد و در صورت ناقص بودن اطلاعات ، معلم خود آن را کامل می نماید.

ب: ارزشیابی تکوینی: معلم برای اطمینان خاطر از اینکه آیا مطالب تدریس شده را فراگیران یاد گرفته اند یا نه ؟ دست به ارزشیابی زده که می تواند به صورت سؤال و جواب کتبی یا شفاهی یا انجام آزمایش و یا شکل های دیگر صورت پذیرد.

ج: تعیین تکلیف: در پایان درس معلم برای درونی شدن مفاهیم و کاربرد آن ها در امور زندگی تکالیفی در زمینه های خلاقیتی ، بسطی، عمومی و به شیوه ای که هم انفرادی و هم گروهی بتوانند انجام دهند در قالب و شکل های مختلف برای دانش آموزان تعیین می کند و از آن ها می خواهد که طبق استعداد و توانائی های خود تکالیف را انجام دهند.

طراحى برنامه درسى؛ مهارت پیش از تدریس

طراحى برنامه‏ى تدریس، فرایندى است که طى آن برنامه‏ى کار معلم در طول سال تحصیلى مشخص مى‏شود. براى طراحى یک دوره‏ى تحصیلى باید آن را به اجزاى کوچک‏تر تجزیه کرد و در قالب زمان‏بندى مشخص و از پیش طراحى شده، ارایه نمود. این بخش با تحلیل محتوایى که پیش از این بیان شد، شباهت بسیارى دارد، اما جزئى‏تر و خاص‏تر است.

طراحى برنامه‏ى تدریس در یک نگاه کلى به دو بخش تقسیم مى‏شود:

الف) طرح و برنامه‏ى عملى

تدریس شامل نحوه‏ى تدریس معلم است و روش عملى او اعم از کیفیت بیان درس و برنامه‏هاى جانبى همچون درخواست تحقیق‏هاى فردى و گروهى، کنفرانس، ارزیابى روزانه، امتحان هفتگى است. خلاقیت و نوآورى معلم در این بخش بسیار مؤثر است و معلم با پشتکار و اراده‏ى قوى مى‏تواند طرح و برنامه‏ى درسى عملى را به صورت منظم و پیوسته انجام دهد و آنگونه شخصیت خویش را در ذهن فراگیر شکل دهد. براى مثال، معلم مى‏تواند براى هر جلسه درس، یک حدیث اخلاقى کوتاه بگوید و پرورش اخلاقى را مقدم بر آموزش علمى کند. قابل ذکر است که معلم مخیر است در همان ابتداى سال موارد فوق را بیان کند و یا با انجام دادن منظم این رفتارها، به صورت عملى طرح خود را نشان دهد.

ب) طرح و برنامه‏ى درستى که در دو مقطع مطرح مى‏شود.

1. طرح و برنامه‏ى درسى سالانه (دراز مدت(

معلم در نخستین روز از دوره‏ى آموزشى با نوشتن کلیات مباحث روى تابلو و اشاره‏هاى کلامى به برخى از جزئیاتى که در ایجاد انگیزه جهت حضور در کلاس‏ها مؤثر است، این طرح را ارایه مى‏دهد. در واقع، او قبل از حضور در کلاس باید مطالب را متناسب با زمان‏بندى خاص تنظیم کرده، بعدا ارایه دهد تا در اجراى این طرح علمى با تغییر و جابه‏جایى مواجه نشود. این عمل، افق روشنى از انتهاى این دوره‏ى آموزشى براى فراگیران مشخص مى‏کند و آنها مى‏توانند براى خود مطابق با این طراحى سالانه‏ى معلم برنامه‏ریزى کنند.

شایان توجه است که هرگز براى طراحى سالانه به فهرست کتاب‏ها اکتفا نشود، بلکه معلم باید به متن آموزشى رجوع نماید و برخى از مطالب را که در فهرست نیامده است، ولى با مطالب طرح سالانه‏ى معلم پیوستگى و یا در جاذبه‏ى مطالب تأثیر شگرف دارد، انتخاب کند و در طرح جاى دهد. تعطیلات رسمى کشور در نظر گرفته شود و هرگز متن آموزشى براى یک ثلث به سه قسمت و براى یک نیمه به چهار قسمت تقسیم نشود، بلکه با رجوع به تقویم، این زمانبندى صورت مى‏گیرد. باید سال را با اجزاى کوچک‏تر مثل ماه و هفته و روز تقسیم کرد و محتواى آموزشى را در این قالب‏هاى زمانى ریخت. همواره و در هر سال باید بین هدف و سایر فعالیت‏هاى آموزشى هماهنگى لازم وجود داشته باشد.

2. طرح و برنامه‏ى درسى روزانه (کوتاه مدت)

افزون بر طرح سالانه که در بردارنده‏ى کلیات متن آموزشى مورد نظر است، معلم باید براى هر روز درسى نیز طرح و برنامه‏ى درسى بنویسد. به عبارت دیگر، باید طرح مدوّن و سنجیده براى یک جلسه نوشته شود. در این طرح درسى، کلیات مطالبى که در یک روز درسى مورد تدریس قرار مى‏گیرد، نوشته مى‏شود و جزئیات و مثال‏ها و نکات ضرورى به صورت رمزى و بسیار خلاصه در گوشه‏اى از این طرح نگاشته مى‏شود تا در سال‏هاى بعد مورد استفاده قرار گیرد و از طرفى، در کلاس نیز براى معلم، صورت گیرد، بدیهى است که در نخستین سال‏هاى تدریس به خاطر سپردن مطالب براى معلم میسر نیست و این طرح درس، یاریگر او در به یادآوردن مطالب است و در ضمن، تقدم و تأخر مطالب نیز منطقى خواهد بود. طرح درس موجب جلب اعتماد فراگیر مى‏شود و او به این وسیله مى‏فهمد که معلم براى تدریس وقت مى‏گذارد و نظم و اعتدال رفتارى معلم در کلام، مرهون همین طرح درس روزانه است که موجب صرفه‏جویى در وقت و استفاده‏ى بهینه مى‏شود.

اجزاى طرح درس روزانه عبارتند از:

1. تعیین هدف درس جدید؛ معلم باید با استفاده از اصول و فنون طبقه‏بندى هدف‏ها که پیش از این به اختصار بیان کردیم، اهداف جدید درس موردنظر را مشخص کند.

2. تعیین رفتار ورودى؛ معلم باید آموخته‏ها و توانایى‏هاى شاگردان را قبل از شروع درس جدید معین کند تا به تناسب آموخته‏هاى پیشین آنها طرح درس جدید را بریزد.

3. تهیه‏ى آزمون رفتار ورودى؛ معلم با طرح پرسش‏هایى که مبتنى بر توانایى‏ها و مهارت‏هاى قبلى و پیش‏دانسته‏هاى فراگیر هستند، مى‏تواند به آگاهیهاى دانش‏آموز پى ببرد. بنابراین سؤال‏ها باید از قبل تعیین شود تا در مدت کوتاه به نتیجه برسد.

4. تعیین مراحل و روش‏هاى تدریس؛ این مراحل مى‏تواند به صورت ذهنى مورد توجه قرار گیرد و یا روى کاغذى که با عنوان طرح درس معین شده، یادداشت شود. این مراحل به طور فهرست‏وار عبارتند از:

الف) فعالیت‏هاى مقدماتى قبل از تدریس همچون حضور و غیاب شاگردان، اطمینان از سلامت روانى و جسمى شاگردان و تذکر براى یادداشت درس جدید.

ب) آماده‏سازى و ایجاد انگیزه براى دانش‏پژوهان که باید از قبل نحوه‏ى انگیزش مشخص شده باشد.

ج) ارایه‏ى درس جدید براساس هدف‏هایى که قبلاً تعیین شده است و توجه به عدم تداخل کلیات مطالب با جزئیات و یا مطالب اصلى با فرعى.

د) فعالیت‏هاى تکمیلى یعنى معلم پس از ارایه‏ى درس جدید با جمع‏بندى و یا ارایه‏ى خلاصه‏ى درس و یا درخواست تکرار مطالب از سوى فراگیران، تدریس را به کمال برساند و با در نظر گرفتن تمرین و یا تحقیق براى آنها روند یادگیرى را سرعت بخشد. کلیه‏ى این موارد باید در طرح درس مشخص باشد.

ه ) انتخاب وسایل کمک‏آموزشى به تناسب موضوع مورد بحث و امکانات موسسه‏ى آموزشى و یا مسایل اقتصادى و جانبى. در این بخش نباید ایده آلى برخورد کرد و وعده‏هایى داد که قابلیت اجرا ندارند و موجب خلف وعده مى‏شوند.

نکات قابل توجه

1. طرح درس را روى یک طرف کاغذ بنویسید و از کاغذهاى مرغوب استفاده کنید تا چندین سال بتوان آنها را به کار برد.

2. با شماره‏ى صفحه‏اى که روى این کاغذهاست، زودتر مى‏توان طرح درس مورد نظر را یافت.

3. هر بار که به کلاس مى‏روید، یک طرح درس دیگر را که در جلسه‏ى بعد مورد استفاده قرار مى‏گیرد بخوانید؛ زیرا مطالب به هم پیوستگى داشته، در پاسخ به پرسش‏ها آرامش بیشترى خواهید داشت.

4. طرح درس‏ها را تمیز نگاه دارید و از نوشتن جمله‏هاى طولانى بپرهیزید و بیشتر به نگارش رمزى یا جمله‏هاى مصدرى بپردازید. شخصیت منظم و منضبط معلم را مى‏توان از نوع کاغذهایى که به عنوان طرح درس از آنها استفاده مى‏کند، یافت.

5 . ابتداى هر صفحه درس، «بسم الله الرحمن الرحیم» را بنویسید تا هم در ایجاد آرامش براى شما تأثیر گذارد و هم یادآورى شود که بدون نام خدا درس را آغاز نکنید.

6 . براى پرورش اخلاقى از لطایف و ظرایف بزرگان و داستان‏ها و یا خاطرات بسیار کوتاه اما کوبنده و اثرگذار استفاده کنید، و براى این که طرح درس شما با جمله‏بندى‏ها شلوغ نشود و دسترسى به مطالب آسان باشد، براى هر قضیه یا لطیفه‏اى، نمادى انتخاب کنید و آن را در سمت چپ طرح بنویسید.



JavaScript Codes


Javascripts